Μείωση κινδύνου καταστροφών: τι ευθύνη φέρουν τα μουσεία

Η Μείωση Κινδύνου Καταστροφών (Disaster Risk Reduction) αποτελεί παγκόσμια συμφωνημένη πολιτική των Ηνωμένων Εθνών, που στοχεύει στην ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας και στην επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης. Τα μουσεία, από την πλευρά τους, μπορούν να προλάβουν ή να μετριάσουν καταστροφές, υποστηρίζοντας τους ανθρώπους και τις κοινότητες.

Οι καταστροφές – κρίσεις, συνθήκες έκτακτης ανάγκης, επιβλαβείς καταστάσεις – έχουν πολλές μορφές και μεγέθη. Η μείωση της εμφάνισης και των επιπτώσεών τους αποτελεί βασικό μέρος της χρηστής διαχείρισης και της εξασφάλισης ενός μέλλοντος καλύτερου από το παρόν. Η μείωση του κινδύνου καταστροφών δεν αφορά μόνο στην επιβίωση, αλλά και στη μείωση της πιθανότητας να συμβούν καταστροφές, την προετοιμασία και ανάκαμψη από αυτές, όσο το δυνατόν καλύτερα.

Η έννοια της καταστροφής και του κινδύνου εκδήλωσής της

Ως καταστροφή χαρακτηρίζεται η σοβαρή διαταραχή της λειτουργίας μιας κοινότητας ή μιας κοινωνίας σε οποιαδήποτε κλίμακα λόγω επικίνδυνων γεγονότων που αλληλεπιδρούν με συνθήκες έκθεσης, τρωτότητας και ικανότητας, οδηγώντας σε μία ή περισσότερες ανθρώπινες, υλικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές απώλειες και επιπτώσεις.

Αν και είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς τις καταστροφές ως βραχυπρόθεσμα, μείζονα συμβάντα, μπορεί επίσης να είναι μακροχρόνιες καταστάσεις. Μια πλημμύρα ή πυρκαγιά θα αποτελούσε κανονικά καταστροφή μικρής διάρκειας, ενώ η σταθερή επιδείνωση του περιβάλλοντος ή η κλιματική αλλαγή μεγάλης έκτασης και διάρκειας.

Είτε πρόκειται για ένα τοπικό, μεμονωμένο γεγονός είτε για ένα συστηματικό πρόβλημα, οι ίδιες προσεγγίσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό των κινδύνων, τη διαχείριση και την πρόληψή τους. Η σημασία της μείωσης του κινδύνου καταστροφών είναι μεγάλη, αν επιθυμούμε ένα βιώσιμο μέλλον.

Αειφορία είναι η ικανότητα κάτι να διαρκέσει, να συνεχίσει ή να επιμείνει. Είναι μια ισορροπία ανάμεσα στους ανθρώπους, τον πλανήτη, την ευημερία, την ειρήνη και των συνεργασιών (People, Planet, Prosperity, Peace, Partnerships- 5P). Η βιωσιμότητα είναι μια επιθυμητή μελλοντική κατάσταση, όπου αυτές οι πτυχές (5P) αναπτύσσονται σε αρμονία μεταξύ τους. Η αειφόρος ανάπτυξη είναι μια εστιασμένη δραστηριότητα που βοηθά στην επίτευξη αυτής της μελλοντικής κατάστασης.

Οι καταστροφές είναι διαταραχές που επηρεάζουν τη λειτουργία μιας κοινότητας, της κοινωνίας ή της φύσης. Ένα ουσιαστικό μέρος της βιώσιμης ανάπτυξης είναι η μείωση της ευπάθειας και της έκθεσης των ανθρώπων και της φύσης σε επικίνδυνες καταστάσεις, καθώς και η ενίσχυση της ικανότητας να αντιμετωπιστούν.

Πλαίσιο Sendai για τη Μείωση Κινδύνου Καταστροφών. Πηγή: United Nations Office for Disaster Risk Reduction.

Πλαίσιο Sendai είναι ενσωματωμένο στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης

Το Πλαίσιο Sendai (Sendai Framework) για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών 2015-2030 ήταν η πρώτη σημαντική συμφωνία της αναπτυξιακής ατζέντας μετά το 2015 και παρέχει στα κράτη -μέλη συγκεκριμένες κατευθυντήριες για την προστασία των αναπτυξιακών κερδών από τον κίνδυνο καταστροφής. Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης και το Πλαίσιο Sendai αναγνωρίζουν και τα δύο την κρίσιμη σημασία μιας προσέγγισης που αφορά όλη την κοινωνία και προσκαλεί τους ανθρώπους να συμμετάσχουν ενεργά στη μείωση του κινδύνου καταστροφών.

Ο οδηγός για τη Μείωση Κινδύνου Καταστροφών βοηθά στη δημιουργία πόλεων και κοινοτήτων που υποστηρίζουν τους ανθρώπους. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει ευρύτερες πρωτοβουλίες για τη μείωση των παγκόσμιων προβλημάτων, θέτοντας το πλαίσιο για μια καλή ζωή για όλους, σε αρμονία με τη φύση.

Τα προγράμματα Μείωσης Κινδύνου Καταστροφών σχεδιάζονται με γνώμονα τις ιδιαίτερες ανάγκες των κοινωνιών, την ανάπτυξη ικανοτήτων αντιμετώπισης κινδύνων και την αξιοποίηση των γνώσεων και εμπειριών προς αυτή την κατεύθυνση. Και οι δύο ατζέντες, τέλος, δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.

Το Πλαίσιο Sendai προτείνει η κοινωνία των πολιτών, οι εθελοντές και οργανισμοί να συνεργάζονται με δημόσιους φορείς, στους οποίους περιλαμβάνονται τα μουσεία και άλλα πολιτιστικά ιδρύματα. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στον ρόλο των γυναικών, των παιδιών και των νέων, στα άτομα με αναπηρία και τις οργανώσεις τους, στους ηλικιωμένους, αυτόχθονες πληθυσμούς και μετανάστες. Οι ομάδες αυτές μπορούν να προσφέρουν ιδιαίτερες προοπτικές που διασφαλίζουν ότι τα προγράμματα μείωσης του κινδύνουν καταστροφών, σχεδιάζονται με γνώμονα τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, αναπτύσσουν αποτελεσματικά τις ικανότητές τους και αξιοποιούν τις μοναδικές γνώσεις και εμπειρίες τους.

Η σπείρα μείωσης του κινδύνου καταστροφών

Η σπείρα μείωσης του κινδύνου καταστροφών έχει τέσσερις φάσεις. Επιδιώκει βελτιώσεις με την πάροδο του χρόνου, για να οικοδομηθεί μια ανθεκτική κοινωνία. Η μείωση του κινδύνου καταστροφών ακολουθεί σπειροειδή πορεία και όχι κυκλική.

Πριν από μια καταστροφή

  1. Πρόληψη και μετριασμός των καταστροφών

Κατανόηση λανθασμένων χειρισμών σε προηγούμενες καταστροφές, σχεδιασμός υπό το πρίσμα νέων κινδύνων. Ελαχιστοποίηση των πιθανοτήτων να συμβεί μια καταστροφή και μείωση των επιπτώσεών της.

  1. Προετοιμασία για καταστροφές

Σχεδιασμός του τρόπου αντίδρασης σε μια καταστροφή.

Κατά τη διάρκεια μιας καταστροφής

  1. Αντιμετώπιση καταστροφών

Δραστηριότητες που αναλαμβάνονται κατά τη διάρκεια μιας καταστροφής για τη μείωση των τραυματισμών και των ζημιών σε ανθρώπους, περιουσίες, κτήρια, στην κοινωνία, οικονομία και το φυσικό περιβάλλον.

Μετά την καταστροφή

  1. Αποκατάσταση από την καταστροφή

Αντιμετώπιση της πρόκλησης που θέτει μια καταστροφή: αποκατάσταση ζωών, θέσεων εργασίας, περιουσιών και της φύσης. Μείωση του μελλοντικού κινδύνου καταστροφών.

Πηγή: Curating Tomorrow.

Γιατί τα μουσεία πρέπει να συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου καταστροφών;

Τόσο το Sendai όσο και οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης παρέχουν πλαίσια που μπορούν να βοηθήσουν τους πολιτιστικούς οργανισμούς, να εργαστούν για την επιδίωξη κοινών στόχων, αξιοποιώντας τις ικανότητες τους και τους πόρους τους, για να συνεργαστούν πιο αποτελεσματικά για θετικά κοινωνικά και περιβαλλοντικά αποτελέσματα. Ειδικά τα μουσεία έχουν πολλά να προσφέρουν, και μάλιστα μερικοί από τους στόχους που περιλαμβάνονται στις ατζέντες αυτές δε θα επιτευχθούν χωρίς τα μουσεία.

Πολλά μουσεία εξετάζουν ήδη συστήματα διαχείρισης κινδύνων, όσον αφορά την προστασία των κτηρίων και των συλλογών τους. Ωστόσο, ο ρόλος τους ξεφεύγει από τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και καθίσταται εξίσου σημαντικός για την βιωσιμότητα των κοινωνιών.

Αρχικά, τα μουσεία έχουν ευθύνη προς τις κοινότητες στις οποίες δραστηριοποιούνται και θεωρούνται «φορείς καθήκοντος», αφού διαχειρίζονται την κοινή πολιτιστική κληρονομιά. Ακόμα, η μείωση του κινδύνου καταστροφών είναι προς το συμφέρον των ιδρυμάτων, καθώς τα βοηθά να έχουν ένα ισχυρότερο ρόλο στην κοινωνία.

Ειδικότερα, τα μουσεία χρησιμοποιούν πολλούς πόρους και ενέργεια, συμβάλλοντας στην κλιματική αλλαγή, ενώ παράγουν πολλά απόβλητα. Τα στοιχεία αυτά σε συνδυασμό με την εκούσια ή ακούσια περιθωριοποίηση ομάδων πληθυσμού προκαλούν αρνητικές επιπτώσεις στην κοινωνία και το περιβάλλον. Συνεπώς, είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία σχεδίου κινδύνου καταστροφών.

Τα μουσεία δύνανται να κάνουν τη συμμετοχή στη μείωση του κινδύνου καταστροφών όχι μόνο δυνατή, αλλά και ευχάριστη. Είναι σημαντικό να υποστηρίξουν τα άτομα να εξερευνήσουν προκλήσεις του παρελθόντος και παρόντος και τις πηγές κινδύνου καταστροφών στο ασφαλές περιβάλλον ενός μουσείου.

Πρακτικά, μπορούν να παρέχουν πρόσβαση σε μια σειρά από πόρους, πληροφορίες και εμπειρογνωμοσύνη για να υποστηρίξουν τα δικαιώματα των ανθρώπων. Έτσι, ενισχύουν την ικανότητα της κοινωνίας να αντιμετωπίζει και να διαχειρίζεται τις καταστροφές.

Η μείωση του κινδύνου καταστροφών ίσως προκαλεί φόβο και αγωνία, όμως, η αγνόηση των καταστροφών δεν θα τις βοηθήσει να εξαφανιστούν. Από την άλλη πλευρά, η ανταλλαγή πληροφοριών, δεξιοτήτων και εργαλείων, καθώς και η συνεργασία μεταξύ φορέων, θα επιτρέψει την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης των κοινωνιών.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top