Μουσειοπαιδαγωγικά προγράμματα για κρατούμενους

Σωφρονιστικά ιδρύματα έχουν αναγνωρίσει τη μεγάλη σημασία του πολιτισμού για τη γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη του ατόμου. Ειδικά για τους φυλακισμένους, η επαφή με τον πολιτισμό μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά για το μυαλό και την ψυχή.

Η Ελλάδα διατηρεί το υψηλότερο ποσοστό φυλακισμένων με πολυετείς και ισόβιες καθείρξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρ’ όλα αυτά, η εγκληματικότητα κινείται στα ίδια ή και χαμηλότερα επίπεδα από άλλες χώρες. Παράλληλα, εκείνοι που αποφυλακίζονται στη χώρα είναι πολύ λιγότεροι σε σχέση με τον αριθμό που συναντάται στην ΕΕ.

Όσον αφορά τα σωφρονιστικά ιδρύματα στην Ελλάδα έχουν υπερκαλύψει τον αριθμό κρατουμένων που μπορούν να φιλοξενούν, ενώ είναι υποστελεχωμένα. Ακόμα, λίγα από αυτά έχουν προγράμματα επιμόρφωσης και ανάπτυξης δεξιοτήτων, που βοηθούν τους κρατούμενους και αποφυλακισθέντες να είναι παραγωγικοί και να επανενταχθούν στην κοινωνία.

Το μουσείο γίνεται πιο ανοιχτό και δημοκρατικό

Τα τελευταία χρόνια τα μουσεία γίνονται πιο εξωστρεφή, εγκαταλείπουν το διδακτισμό και υιοθετούν πρακτικές συμπερίληψης για διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Μέσα από μουσειακές προσεγγίσεις, εκθέσεις και επικοινωνιακές στρατηγικές προσπαθούν να φέρουν τον πολιτισμό πιο κοντά σε διευρυμένες ομάδες κοινού.

Η εστίαση πλέον γίνεται στα ίδια τα άτομα και όχι στα εκθέματα, ενώ η μουσειακή εμπειρία εμπλουτίζεται για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους. Από αυτή την άποψη, το μουσείο καθίσταται σταδιακά πιο «ανοιχτό» και δημοκρατικό, επιδιώκοντας την προσέλκυση ομάδων που λόγω οικονομικών, μορφωτικών, ψυχολογικών ή άλλων ιδιαιτεροτήτων αποκλείονται κοινωνικά.

Αντιλαμβανόμενα τις πολλαπλές ανάγκες τους, πολλά μουσεία πραγματοποιούν προγράμματα για μετανάστες, ΑμεΑ, για άτομα με ψυχικές διαταραχές ή ηλικιωμένους. Ωστόσο, δύσκολα θα βρει κανείς προγράμματα για κρατούμενους και αποφυλακισμένους, παρ’ ότι αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες, ειδικά στην επανένταξή τους στην κοινωνία.

Η προσαρμογή μετά από ποινή φυλάκισης δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα εάν το άτομο είναι έγκλειστο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι αποφυλακισθέντες αντιμετωπίζουν μεγάλο στίγμα και άλλα εμπόδια για να ενσωματωθούν ξανά στην κοινωνία.

Μπορεί να είναι δύσκολο να βρουν δουλειά και μέρος για να ζήσουν. Ενδεχομένως να δυσκολεύονται να αισθανθούν ξανά χρήσιμα μέλη της κοινωνίας. Σε αυτά προστίθεται ο φόβος για μια ελεύθερη ζωή ή η απουσία νοήματος σε αυτή.

Μάλιστα, μεγάλο ποσοστό των αποφυλακισμένων δεν κατορθώνει να ορθοποδήσει, προβαίνει ξανά σε παραβάσεις και επιστρέφει στη φυλακή. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν πως σε πολλές περιπτώσεις οι φυλακές, αλλά και η κοινωνία, αποτυγχάνουν να σωφρονίσουν τα άτομα, κάτι που οφείλεται στις συνθήκες κράτησης και στην απουσία κοινωνικής μέριμνας.

Πηγή: Μαριάννα Κακαουνάκη/ Kathimerini.gr. | Συνεργασία Μαντείου Δωδώνης και Αρχαιολογικού Μουσείου Ιωαννίνων με Κ. Κ. Ιωαννίνων. Οι κρατούμενοι που συμμετείχαν στο πρόγραμμα δημιούργησαν μαζί μια μουσειοσκευή, στην οποία τοποθέτησαν αντικείμενα που έφτιαξαν οι ίδιοι. Ακόμα, τοποθέτησαν τις ερωτήσεις τους προς το Μαντείο. Η μουσειοσκευή ταξίδεψε σε άλλους σταθμούς που ήθελαν οι κρατούμενοι, ώστε να φτάσουν τα μηνύματα και οι δημιουργίες τους, με πρώτο ένα οικοτροφείο στην πόλη.

Μουσειοπαιδαγωγικά προγράμματα εντός και εκτός φυλακών

Αν θέλει κανείς να μιλά για σωφρονισμό και για ομαλή ένταξη στην κοινωνία θα πρέπει να αναρωτηθεί, αν καλύπτονται οι πολυσύνθετες ανάγκες των κρατούμενων τέτοιων ιδρυμάτων. Τα μουσεία μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο σε αυτό.

Στην Ελλάδα εντοπίζονται ιδρύματα, που έχουν πραγματοποιήσει κατά καιρούς μουσειοπαιδαγωγικά προγράμματα καλλιτεχνικής δημιουργίας, ελεύθερης έκφρασης και γόμιμης διάδρασης. Ανάμεσά τους το Κατάστημα Κράτησης Θεσσαλονίκης στα Διαβατά (Δικαστικές Φυλακές), το Κ. Κ. Γυναικών Ελαιώνα Θήβας, του Κορυδαλλού ή των Ιωαννίνων στο Σταυράκι (Δικαστικές Φυλακές).

Τα σωφρονιστικά αυτά ιδρύματα, τα τελευταία χρόνια, συνεργάζονται με πολιτιστικούς, εκπαιδευτικούς ή μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, ώστε να προσφέρουν δραστηριότητες στους κρατούμενους, αλλά και στους αποφυλακισμένους. Τα προγράμματα αυτά δε μπορούν να θεωρηθούν εργαλεία αποτελεσματικής επίλυσης της εγκληματικότητας, ωστόσο λειτουργούν καθοριστικά, ως ήπιες παρεμβάσεις στη διαδικασία αποχής από το έγκλημα.

Αυτό συμβαίνει, διότι συμβάλλουν στη βελτίωση της αυτοαντίληψης του ατόμου και στην έκφραση των συναισθημάτων μέσω της τέχνης. Η οργάνωση των περισσότερων ήταν σπονδυλωτή, με έναρξη μέσα στις φυλακές και κατάληξη εκτός αυτών, οδηγώντας σε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από προγράμματα στη φυλακή αφορούσαν στην απελευθέρωση του συναισθήματος, στην τόνωση της αυτοεκτίμησης, στη συνεργασία και διάδραση με άλλους. Όσον αφορά τους αποφυλακισθέντες, η δημιουργία ενός συνεργατικού δικτύου ανάμεσα στα συνεργαζόμενα ιδρύματα λειτουργεί υποστηρικτικά στην επανένταξή τους στην κοινωνία.

Μουσειοπαιδαγωγικός σχεδιασμός για κρατούμενους

Αναγνωρίζοντας τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει ο πολιτισμός και τα μουσειακά αντικείμενα σε κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες, είναι σκόπιμο να υιοθετηθούν αντίστοιχες προσεγγίσεις και να σχεδιάζονται μουσειοπαιδαγωγικά προγράμματα.

Τα προγράμματα που δημιουργούνται για κρατούμενους έχουν στον πυρήνα τους τις βιωματικές προσεγγίσεις αλληλεπίδρασης με τον πολιτισμό. Μέσα από την επαφή με την υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά αναδύονται ιστορίες, διαχρονικές αφηγήσεις, όπως και προσωπικές μνήμες που συνδέουν το χθες με το τώρα.

Οι συμμετέχοντες έχουν τη δυνατότητα να αναλογιστούν τη ζωή και τις εμπειρίες τους, να μοιραστούν άρρητα τις σκέψεις τους, να διαδράσουν με συγκρατούμενους και αντικείμενα. Ο βιωματικός χαρακτήρας των μουσειοπαιδαγωγικών αυτών προγραμμάτων έγκειται στην απελευθέρωση της φαντασίας, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, στην αυτοανακάλυψη. Ανάμεσα στα οφέλη των μουσειοπαιδαγωγικών προγραμμάτων σε φυλακισμένους βρίσκεται και η άμβλυνση των κοινωνικών στερεοτύπων αναφορικά με την εικόνα του εγκληματία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η δημιουργία μουσειοσκευής από φυλακισμένους σε καταστήματα κράτησης. Πέρα από την έκφραση που αναπτύχθηκε, η δραστηριότητα αυτή κατέστη και ένα στοιχείο σύνδεσης με τον έξω κόσμο, μια ανάσα αισιοδοξίας, ένα μήνυμα ελπίδας προς άλλες φυλακές, οικοτροφεία κλπ..

Παρά τις μεμονωμένες προσπάθειες που γίνονται σε καταστήματα κράτησης, η συνεργασία ανάμεσα σε αυτά και σε μουσεία πρέπει να αποκτήσει συστηματικό και συστημικό χαρακτήρα. Με αυτό τον τρόπο δεν ωφελούνται μόνο οι συμμετέχοντες, αλλά και η κοινωνία ως σύνολο.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top