ASK A PRO: Κρυσταλλία Παπαοικονόμου | Διευθύντρια, Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας, Δ. Νομικός

Η διευθύντρια του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας, Δ. Νομικός στη Σαντορίνη μας ξεναγεί στη βιομηχανική ιστορία του νησιού και μας αποκαλύπτει πώς κατάφεραν να ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Μετακομίζοντας από Αθήνα μόνιμα στη Σαντορίνη, πριν αρκετά χρόνια, δεν είχε σκεφτεί προηγουμένως να εργαστεί στον πολιτισμό. Η συνεργασία της Κρυσταλλίας Παπαοικονόμου με το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας, Δ. Νομικός ξεκίνησε πριν 4 χρόνια. Μετά από 2 χρόνια πανδημίας, τα δεδομένα δεν είναι ίδια στον πολιτιστικό κλάδο. Ωστόσο, τα στοιχεία που μας αποκαλύπτει για τη λειτουργία του ιδρύματος και τον ρόλο της είναι πολύτιμα.

Πώς κατάφερε ένα επαρχιακό μουσείο να γίνει πολιτιστικός πόλος έλξης;

Η ιστορία του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας ξεκινά το 2014, όμως ο χώρος στεγάζει το πραγματικό εργοστάσιο επεξεργασίας ντομάτας, έτσι όπως λειτούργησε από το 1945 έως το 1981.

Ήδη από το άνοιγμα του μουσείου, διοργανώνονταν παράλληλα εκδηλώσεις, με σημαντικότερο το φεστιβάλ του SAF (Santorini Arts Factory) κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ιδρύματος εξ’ αρχής ήταν η εξωστρέφεια, η εμπλοκή της κοινότητας και το να αποτελέσει ο χώρος πολιτιστικό πόλο, τόσο για τη Σαντορίνη όσο και για τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων. Οι συνεργασίες που πραγματοποιούνται όλα τα χρόνια είναι με καλλιτέχνες από την Αθήνα και τα Κυκλαδονήσια. Δεν έλειψαν, όμως, οι προκλήσεις.

Οι δυσκολίες είναι δεδομένες από τη στιγμή που ένας τέτοιος χώρος βρίσκεται στην επαρχία, είτε επειδή είναι μακριά από τα κέντρα λήψης αποφάσεων, είτε λόγω έλλειψης κρατικής στήριξης. Προχωρώντας στο λειτουργικό κομμάτι, το να οργανωθεί στο μουσείο μας μια έκθεση ή μια συναυλία αποτελεί πρόκληση, αφού αυτόματα αυξάνεται πολύ το κόστος, εφόσον οι καλλιτέχνες θα πρέπει να φιλοξενηθούν. Λίγο περισσότερο σε μας εδώ, γιατί το κόστος είναι ούτως ή άλλως μεγάλο, λόγω της υψηλής επισκεψιμότητας και του τουρισμού.

Όπως μας αναφέρει η διευθύντρια του μουσείου, όταν το ίδιο το πολιτιστικό προϊόν είναι «δυνατό», υπάρχουν σαφή πλεονεκτήματα. Το μουσείο αφορά σε μια σημαντική φάση της βιομηχανικής δραστηριότητας της Σαντορίνης, διότι η ντομάτα ανήκε στα προϊόντα, που είχαν μεγάλη άνθηση.

Παράλληλα, είναι το μοναδικό Μουσείο Ντομάτας στον κόσμο που είναι «μουσείο του εαυτού του», δηλαδή παρέμεινε ο χώρος αναλλοίωτος. Αυτομάτως δημιουργήθηκε ένα μοναδικό πολιτιστικό προϊόν, ο μουσειακός αυτός χώρος, ο οποίος έχει μεγάλη βαρύτητα για τον τόπο και την ιστορία, όχι μόνο του νησιού αλλά ευρύτερα του Ελλαδικού χώρου.

Ωστόσο, στην περιφερειακή Ελλάδα υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που δυσχεραίνουν την υλοποίηση ιδεών, όπως η έλλειψη έμπειρου ανθρώπινου δυναμικού.

Το να έρθει εδώ κάποιος μάνατζερ, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με το νησί επηρεάζει ποικιλοτρόπως τον οργανισμό, διότι ο άνθρωπος που δε ζει στο νησί, δε γνωρίζει την κοινωνία, η οποία παίζει κεντρικό ρόλο, ιδίως σε τέτοιους οργανισμούς. Αλλά όταν βρίσκεσαι σε έναν τόσο μικρό τόπο, οι δυνατότητες για πολυάριθμο προσωπικό είναι από μικρές έως ανύπαρκτες. Οπότε, αναλαμβάνουμε αρμοδιότητες, που δε θα είχαμε υπό άλλες συνθήκες. Από την άλλη, αυτό είναι και καλό, γιατί έτσι έχεις μια πιο σφαιρική εικόνα, οπότε μπορείς να διαχειριστείς, ίσως καλύτερα, μελλοντικές επαγγελματικές προκλήσεις.

Ένα βιομηχανικό μουσείο σε ένα νησί με brand την πολυτέλεια

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός πως το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας, Δ. Νομικός διατηρεί υψηλά επίπεδα επισκεψιμότητας, σε ένα νησί το οποίο φημίζεται για πολυτελείς διακοπές. Όπως αποκαλύπτει, όμως, η κα Παπαοικονόμου, το νησί έχει δύο όψεις- αυτή της καλντέρας, δηλαδή της χλιδής και την άλλη όψη της. Στη δεύτερη περίπτωση, υπάρχει περισσότερη αυθεντικότητα στις υπηρεσίες και τις εμπειρίες που προσφέρουν οι άνθρωποι της Σαντορίνης.

Παράλληλα, οι τουριστικές τάσεις δείχνουν πως οι επισκέπτες αποζητούν βιωματικές εμπειρίες. Έτσι, θεωρούν μοναδική εμπειρία την επίσκεψη σε ένα χώρο, που έχει διατηρηθεί ακριβώς, όπως ήταν πριν 60 χρόνια. Το προσωπικό του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας, όμως, δεν επαναπαύθηκε μόνο σε αυτό.

Ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να περιηγηθεί με το σύστημα ακουστικής ξενάγησης, ώστε να κατανοήσει τη λειτουργία του εργοστασίου, να δοκιμάσει τον πελτέ -γιατί η οικογένεια, στην οποία ανήκει το μουσείο, διατηρεί ακόμα εργοστάσια επεξεργασίας πελτέ- και στη συνέχεια να σφραγίσει τη δική του κονσέρβα. Η δημιουργία μιας ελκυστικής περιήγησης στο μουσείο απευθύνεται σε διαφορετικές ομάδες τουριστών, χωρίς να αποκλείει και εκείνους που αναζητούν «τις φωτογραφίες στο ηλιοβασίλεμα».

Έχουμε καταλάβει πως οι επισκέπτες στη Σαντορίνη θέλουν να βιώσουν πράγματα πρωτόγνωρα, που δεν ανήκουν στη μαζική κουλτούρα. Ναι, θα δουν το ηλιοβασίλεμα, αλλά δε θα το αναζητούν κάθε απόγευμα. Επιθυμούν να ζήσουν μια διαφορετική εμπειρία, χωρίς να σημαίνει πως θα κοιμηθούν στο κάμπινγκ. Εκεί έρχεται η δική μας προσέγγιση και αγκαλιάζει την επιθυμία τους.

Η περίοδος της Covid-19

Όπως σε όλα τα πολιτιστικά ιδρύματα, η πανδημία προκάλεσε ένα μεγάλο τράνταγμα και ανασφάλεια για το μέλλον. Το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας ανταποκρίθηκε πολύ γρήγορα στα νέα δεδομένα, μετατρέποντας τα εκπαιδευτικά προγράμματα σε διαδικτυακά, ενώ τη δεύτερη χρονιά διοργάνωσε πολιτιστικές εκδηλώσεις με ντόπιους καλλιτέχνες, κυρίως σε συνεργασία με θεατρικές ομάδες.

Προτεραιότητα ήταν και είναι η «ασφάλεια για όλους», όπως υπογραμμίζει η κα Παπαοικονόμου. Η διακοπή των εκδηλώσεων, όμως, αποτέλεσε αφορμή για να εστιάσουν στην τεχνολογική αναβάθμιση του μουσείου, καθώς και σε συντηρήσεις, αναδιατάξεις στους χώρους κλπ..

Όσον αφορά την επαφή με το κοινό, τόσο κατά την περίοδο της πανδημίας, όσο και νωρίτερα αυτής, το μουσείο επικοινωνεί συστηματικά τα νέα του μέσα από τα διαφορετικά κανάλια του (FacebookInstagramΙστοσελίδα). Η διευθύντρια του μουσείου αναφέρει πως την χειμερινή περίοδο (Οκτώβρη -Απρίλη), τα προγράμματα που δημιουργούνται επικεντρώνονται στα παιδιά και τους κατοίκους του νησιού, ενώ τα καλοκαιρινά προγράμματα απευθύνονται σε όλους τους επισκέπτες.

Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας, Δ.Νομικός, εν Θήρα & Κω

Τι περιλαμβάνει ο ρόλος της διαχείρισης ενός τέτοιου οργανισμού;

Τα μουσεία του εξωτερικού είθισται να τοποθετούν στη διοίκηση πολιτιστικών οργανισμών δύο επαγγελματίες, έναν με υπόβαθρο στον πολιτισμό και έναν στη διοίκηση επιχειρήσεων. Η διευθύντρια του ΒΜΤ συμφώνησε με αυτή την προσέγγιση, αναφέροντας πως «δε θα έπρεπε να είναι εστιασμένος κανείς σε ένα κομμάτι, αφού ο διαφορετικός τρόπος σκέψης είναι αυτός που οδηγεί στην καινοτομία».

Αναζητώντας συγκεκριμένες δεξιότητες που πρέπει κανείς να έχει για να διαχειριστεί έναν πολιτιστικό οργανισμό, η κα Παπαοικονόμου έδωσε μεγαλύτερη βαρύτητα στη διοίκηση. Συγκεκριμένα ανέφερε πως τα δεδομένα κάθε οργανισμού, αλλά και το βάρος που θα δοθεί σε κάθε τομέα, ορίζεται από τους διοικούντες του.

Από κει και πέρα, θα πρέπει να υπάρχουν σαφείς στόχοι, σκοπός και όραμα για το τι μπορεί ή θέλουμε να γίνει, είτε είναι μια εμπορική επιχείρηση, είτε ένα πολιτιστικό ίδρυμα. Σίγουρα σε έναν ιδιωτικό οργανισμό δεν υπάρχει η γραφειοκρατία του δημοσίου, όμως υπάρχουν άλλου είδους προβλήματα. Ο κάθε τομέας έχει τα θετικά του και τα αρνητικά του. Άρα, ίσως εκεί ισοσκελίζεται η κατάσταση γιατί δυσκολίες υπάρχουν παντού.

Η επόμενη μέρα των μουσείων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το σχόλιο της διευθύντριας του Βιομηχανικού Μουσείου Τομάτας για το μέλλον των μουσείων. Όπως αναφέρει, το γεγονός πως τα μουσεία στην Ελλάδα ξεκίνησαν τη λειτουργία τους κάτω από την κρατική ομπρέλα, δημιούργησε μια δυσκολία στην προσέλκυση του κοινού.

Θεωρώ πως το μουσείο και κάθε χώρος πολιτισμού πρέπει να είναι ανοιχτός στην κοινότητα, να εμπλέκεται με αυτή, να συνεργάζεται μαζί της. Έχοντας, όμως, ως χώρα, μια παράδοση που ήθελε το μουσείο «μακριά από όλους», θα πρέπει τώρα όλα τα μουσεία και οι οργανισμοί να εστιάσουν στην αποκατάσταση της επαφής με τον κόσμο, στο άνοιγμα προς την κοινωνία, γιατί αν εμείς οι ίδιοι οι Έλληνες δε στηρίξουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά, θα έρθουν πολύ ζοφερές εποχές για όλους μας.

Την ίδια στιγμή, ένα από τα θέματα που απασχολεί τελευταία τους πολιτιστικούς οργανισμούς είναι η ενεργειακή κρίση, για την οποία δεν παραλείψαμε να συζητήσουμε. Ίσως κάποιοι να θεωρούσαν πως οι ιδιωτικοί οργανισμοί δεν θα πληγούν όσο οι δημόσιοι.

Η διευθύντρια του μουσείου ωστόσο μας διεψεύδει, αναφέροντας πως σε ένα γενικότερο πλαίσιο, δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση, ούτε οικονομική, ούτε ηθική. Το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας αυτοχρηματοδοτείται. Η κάλυψη του κόστους ρεύματος μέσω κρατικής ενίσχυσης θα ήταν μια πολύ σημαντική βοήθεια, αλλά ακριβώς επειδή είναι ιδιωτικός φορέας, ο κύριος χορηγός και οικονομικός υποστηρικτής είναι η ιδιωτική εταιρεία, στην οποία ανήκει το μουσείο.

Είναι αξιέπαινο πως αυτοί οι άνθρωποι επέλεξαν, αντί να στήσουν άλλο ένα 5αστερο ξενοδοχείο, να διατηρήσουν αυτούσιο αυτόν τον χώρο, ένα μοναδικό βιομηχανικό αποτύπωμα της Σαντορίνης, το οποίο δεν υπάρχει πια και συνεχίζουν να το στηρίζουν και να το τροφοδοτούν. Και δεν γνωρίζουμε για πόσο ακόμα… Οι συνθήκες αλλάζουν, τα χρόνια περνούν και εύχομαι τα παιδιά τους να φροντίσουν με την ίδια αγάπη και όραμα αυτό το υπέροχο μουσείο. Όταν αναφερόμαστε σε ένα ιδιωτικό μουσείο, όλα αυτά έχουν μεγάλη σημασία.

Η παρούσα συνέντευξη αποτελεί μέρος της σειράς Ask a Pro, αποτέλεσμα της συνεργασίας του Museal.gr. και της πολιτιστικής ομάδας We Adore Museums. Επαγγελματίες του πολιτιστικού κλάδου προσκαλούνται για συζήτηση γύρω από θέματα που αφορούν στα μουσεία και τις τρέχουσες εξελίξεις στον κλάδο.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top