Τι είναι η αργή παρατήρηση και γιατί πρέπει να την εντάξετε στις ξεναγήσεις σας

Οι επιμελητές και οι εκπαιδευτικοί σε πολλά μουσεία οργανώνουν ξεναγήσεις εκθέσεων με βάση την αργή παρατήρηση για να προσφέρουν στους επισκέπτες την ευκαιρία να επιβραδύνουν, να ανακαλύψουν τα έργα και να συνδεθούν αποτελεσματικά με την τέχνη.

Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι οι επισκέπτες σε χώρους τέχνης ξοδεύουν κατά μέσο όρο οκτώ δευτερόλεπτα κοιτάζοντας κάθε έργο. Είναι ένας εκπληκτικά μικρός χρόνος. Η αργή παρατήρηση ή «ματιά» αφορά στην αφιέρωση 10 ή περισσότερων λεπτών κοιτάζοντας ένα μεμονωμένο έργο.

Πρόσφατα, αυτή η πρακτική έγινε πιο δημοφιλής με την Tate να την συνιστά στους επισκέπτες, αλλά και την Εθνική Πινακοθήκη η οποία δημιούργησε βίντεο τέχνης αργής παρατήρησης κατά τη διάρκεια των lockdowns.

Η αργή ματιά ερμηνεύεται με διαφορετικούς τρόπους. Πολλά μουσεία προσφέρουν αυτή την εμπειρία εισάγοντας  στοιχεία ενσυνειδητότητας, διαλογισμού και ενδυνάμωσης. Αλλά τα οφέλη της δεν περιορίζονται στην ευεξία ή την επίγνωση.

Η αργή παρατήρηση ξεπερνά την τέχνη

Η αργή παρατήρηση στην τέχνη και τα καλλιτεχνικά έργα είναι μια προφανής επιλογή, καθώς γίνονται για να προσελκύσουν και να διατηρήσουν την προσοχή μας. Ωστόσο, ως πρακτική βρίσκει εφαρμογή και στην καθημερινότητα.

Για παράδειγμα, στο “How to Use Your Eyes”, ο James Elkins μας διδάσκει πώς να περνάμε χρόνο κοιτώντας 32 διαφορετικά καθημερινά αντικείμενα. Ενώ η Alexandra Horowitz στο “On Looking”, μας ενθαρρύνει να κάνουμε την ίδια βόλτα ξανά και ξανά με φρέσκα μάτια κάθε φορά.

Μπορούμε να εξασκηθούμε στην αργή παρατήρηση οπουδήποτε και σε οποιοδήποτε αντικείμενο. Σίγουρα δεν χρειάζεται να πραγματοποιηθεί σε μουσείο και δεν χρειάζεται το αντικείμενο παρατήρησης να είναι έργο τέχνης.

Ξεκινώντας με την αργή παρατήρηση

Αν είστε αρχάριος σε αυτή την πρακτική είναι καλό να ξεκινήσετε μόνοι σας. Επιλέξτε έναν χώρο που μπορείτε να νιώσετε άνετα (ίσως με ένα κάθισμα) και αφιερώστε 3-5 λεπτά σε ένα έργο. Αυτό μπορεί να μοιάζει μεγάλο χρονικό διάστημα όταν ξεκινά κανείς.

  1. Επιτρέψτε στα μάτια σας να εξερευνήσουν και θα προκύψουν ερωτήσεις. Κοιτάξτε οτιδήποτε υπάρχει στο έργο και αφήστε τη σκέψη σας να δημιουργήσει νέες συνδέσεις.
  2. Εάν η ροή σκέψης σταματήσει, κλείστε τα μάτια σας ή στρέψτε αλλού το βλέμμα σας για λίγο πριν κοιτάξετε ξανά το έργο. Μπορείτε επίσης να αλλάξετε τη θέση σας για να δείτε από διαφορετική οπτική γωνία. Τι βλέπετε τώρα;
  3. Καθώς συνεχίζετε να ψάχνετε, θα ανακαλύψετε και θα παρατηρήσετε περισσότερα χαρακτηριστικά και λεπτομέρειες.
  4. Στη συνέχεια, γράψτε σε ένα σημειωματάριο όσα εντοπίσατε χωρίς να κοιτάτε το έργο για υπενθύμιση.
  5. Επιστρέψτε στην παρατήρηση. Ποιες νέες λεπτομέρειες και σκέψεις προκύπτουν;

Αν και η αργή παρατήρηση κατά μόνας είναι ένας θαυμάσιος τρόπος βελτίωσης, η ομαδική εμπειρία έχει επίσης σημαντικά οφέλη. Η συζήτηση με άλλους θα σας βοηθήσει να εντοπίσετε στοιχεία που μπορεί να σας διέφυγαν ή να δημιουργήσετε εικόνες που θα σας συνδέσουν ψυχικά με το έργο.

Μιλήστε με την υπόλοιπη ομάδα για τα πράγματα που παρατηρείτε. Αναρωτηθείτε τι νομίζετε ότι συμβαίνει στο έργο. Ο καλλιτέχνης έχει κάποιο μήνυμα; Αναζητήστε εκπλήξεις, διάθεση και κίνηση. Εναλλακτικά, επικεντρωθείτε στα χρώματα, τα σχήματα ή τις γραμμές.

Γιατί να προωθήσετε αυτή την εναλλακτική πρακτική;

Η πιο σημαντική ανακάλυψη που κάνουν οι επισκέπτες που επιλέγουν την αργή παρατήρηση είναι ότι μπορούν να δουν και να βιώσουν την τέχνη χωρίς ειδικό (ή εξειδίκευση). Ξεκλειδώνει το πάθος και τη δημιουργικότητα και βοηθά περισσότερους ανθρώπους να μάθουν πώς να κοιτάζουν και να αγαπούν την τέχνη.

Παράλληλα, ενισχύει την ικανότητα της λεπτομερούς παρατήρησης και την ανάπτυξη περιγραφικής γλώσσας. Από την οπτική της ευημερίας, υπάρχουν οφέλη καθώς είναι πολύ πιθανή η μείωση των επιπέδων άγχους και η ενίσχυση της ενσυναίσθησης.

Η αργή παρατήρηση έχει εκπαιδευτικά οφέλη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με εξαιρετικά αποτελέσματα στις τάξεις και στα παιδαγωγικά προγράμματα. Η προσεκτική ματιά βοηθά στην ανάλυση της πολυπλοκότητας, στη δημιουργία συνδέσεων και στην προβολή των πραγμάτων από πολλές οπτικές γωνίες.

Επιπλέον, αυτή η εμπειρία είναι περιεκτική – όλοι μπορούν να λάβουν μέρος και δεν απαιτούνται γνώσεις τέχνης. Τέλος, δίνεται η ευκαιρία σε κάθε επισκέπτη να εξερευνήσει τις συλλογές του μουσείου και να κατανοήσει ένα αντικείμενο ή ένα έργο.

Ενθαρρύνοντας μια διαφορετική μουσειακή εμπειρία

Πολύ συχνά, οι ξεναγοί/οδηγοί μουσείων και εκπαιδευτικοί φτάνουν σε ένα έργο ή αντικείμενο και μιλούν αμέσως για αυτό που βλέπουν. Περιγράφοντας το έργο τέχνης και μοιράζοντας αμέσως πληροφορίες αποτρέπεται η ανακάλυψη και η σύνδεση του επισκέπτη με την τέχνη.

Επιτρέψτε στην ομάδα να κοιτάξει τι είναι μπροστά της. Δώστε λίγο χρόνο – 30 δευτερόλεπτα ή περισσότερο. Αυτή η περίοδος αναζήτησης δεν χρειάζεται να είναι σιωπηλή. Θα μπορούσατε να καθοδηγήσετε την ομάδα σας αναφέροντας στοιχεία που μπορεί να θέλουν να προσέξουν.

Ζητήστε να παρατηρήσουν τα χρώματα, τα σχήματα, τις γραμμές, να κοιτάξουν τις φιγούρες, το προσκήνιο, το φόντο κ.λπ. Όλες αυτές οι πιθανές αναζητήσεις μπορούν να γίνουν ξεχωριστά, σε ζευγάρια, μικρές ή μεγάλες ομάδες.

Δεν χρειάζεται να το κάνετε σε κάθε στάση του προγράμματός σας. Εργαστείτε με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους, ενθαρρύνοντας τους επισκέπτες να βιώσουν αυτή τη διαφορετική εμπειρία.

Μπορεί το ψηφιακό περιβάλλον να ενθαρρύνει την αργή παρατήρηση;

Αυτός ο τρόπος σύνδεσης με την τέχνη, είναι επίσης ένας ισχυρός τρόπος δημιουργίας κοινότητας μέσα και έξω από το μουσείο. Πλέον τα πολιτιστικά ιδρύματα είναι εξοικειωμένα έστω και με κάποια βασικά ψηφιακά εργαλεία.

Η αργή παρατήρηση μπορεί να είναι μια δραστηριότητα ενσυνειδητότητας. Για παράδειγμα, πόροι όπως οι «Διαλογισμοί 5 λεπτών» της Εθνικής Πινακοθήκης συνδυάζουν αργό βλέμμα και διαλογισμό για να δημιουργήσουν όμορφες και συναρπαστικές διαδικτυακές εμπειρίες.

Αν και το ψηφιακό περιβάλλον δεν μπορεί να αναπαραγάγει ουσιαστικά την εμπειρία της αργής παρατήρησης και εξερεύνησης, προσφέρει νέους και πλούσιους τρόπους να βιώνει κανείς τα εκθέματα αργά. Πώς μπορείτε, λοιπόν, να δημιουργήσετε δραστηριότητες για το κοινό σας στο διαδίκτυο;

Βίντεο αργής μετατόπισης

Όταν ένα έργο τέχνης κινηματογραφείται αργά, με λεπτομέρεια και μεταφέρεται με την κάμερα, το μάτι μπορεί να παρακολουθήσει την κίνηση του βίντεο. Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να κάνουμε παύση και να δούμε τι έχει καταγράψει η κάμερα.

Σημαντικό ρόλο τόσο σε αυτή την τεχνική όσο και στις υπόλοιπες ψηφιακές, είναι το ζουμ. Η εστίαση από πολύ κοντινή απόσταση στα σημαντικά σημεία του έργου είναι αυτή που εξυπηρετεί αποτελεσματικότερα αυτού του είδους τις δραστηριότητες.

Εκδηλώσεις μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Η αργή παρατήρηση έχει αποδειχθεί επιτυχημένη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τόσο για την προώθηση όσο και για την προβολή εκδηλώσεων. Η Πινακοθήκη του Οντάριο χρησιμοποίησε το Facebook, το Instagram και το Twitter για να προσφέρει τέτοιες δραστηριότητες, με αποτέλεσμα 10.000+ likes και προβολές.

Παράλληλα, το Μουσείο Τέχνης McMaster, μοιράστηκε εννέα λεπτομερείς εικόνες στον λογαριασμό του στο Instagram σε διάστημα 90 λεπτών, με την πλήρη εικόνα να αποκαλύπτεται στο τέλος. Ως αποτέλεσμα, προκλήθηκαν συζητήσεις στα σχόλια κάθε ανάρτησης και οι χρήστες κοινοποίησαν το περιεχόμενο στις ιστορίες τους.

Google Arts and Culture

Οι εικόνες ποιότητας Gigapixel μας δίνουν τη δυνατότητα να κάνουμε μεγέθυνση σε έργα όπως ποτέ πριν. Το Μουσείο Τέχνης Riga Bourse στη Ρίγα της Λετονίας επέλεξε πέντε έργα τέχνης που είναι διαθέσιμα στο Google Arts ως ασκήσεις αργής παρατήρησης, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες να εστιάσουν απευθείας σε υφές, μικροσκοπικές λεπτομέρειες και μεμονωμένες πινελιές.

Σε ένα μουσείο γεμάτο αντικείμενα, είναι δελεαστικό να ενθαρρύνετε τους επισκέπτες σας να δουν όσο το δυνατόν περισσότερα. Ακόμα κι αν πιστεύετε ότι δεν έχετε χρόνο στον προγραμματισμό των ξεναγήσεων σας, με σωστό σχεδιασμό όλα είναι εφικτά.

Η παρατήρηση και η περιγραφή επιτρέπει στο κοινό να προχωρήσει πέρα από βιαστικές ερμηνείες και κρίσεις. Τέλος, δίνει χρόνο για την παρατήρηση ολόκληρης της εικόνας πριν αρχίσει η διαδικασία της ερμηνείας.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top