Προς μια απελευθέρωση από το διχαστικό παρελθόν

Σε μια εποχή που οι ταυτότητες αναπροσδιορίζονται και αναδύονται εθνικά και κοινωνικά ζητήματα, που έχουν τις ρίζες τους σε ένα ευαίσθητο παρελθόν, τα μουσεία οφείλουν να παίρνουν θέση στα γεγονότα. Ποιός είναι ο ρόλος και η ευθύνη τους στις κοινωνίες;

Η διεκδίκηση της ιστορικής ταυτότητας

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του μουσείου είναι ο εκπαιδευτικός του ρόλος. Μέχρι και σήμερα τα πολιτιστικά ιδρύματα και ειδικά τα εθνικά μουσεία αποτελούν πυλώνες των εθνών και θεματοφύλακες της εθνικής συνείδησης και ιστορίας.

Είναι αυτά που διαφυλάσσουν τις μνήμες, τις ιστορίες, τα ήθη και έθιμα και όλα εκείνα τα δείγματα πολιτισμού που στοιχειοθετούν το εθνικό αφήγημα και κατ’ επέκταση διαμορφώνουν τις εθνικές ταυτότητες.

Οι πρόσφατες διαδηλώσεις ¨Black Lives Matter¨ ενάντια σε αγάλματα που αντιπροσωπεύουν δημόσια πρόσωπα, τα οποία σχετίζονται με το δουλεμπόριο, την αποικιοκρατία και τον ρατσισμό, άνοιξαν ξανά τη συζήτηση σχετικά με τον ρόλο των ιστορικών συμβόλων στο δημόσιο χώρο.

Αυτή η συζήτηση, η οποία ήταν στο επίκεντρο στους τομείς της ανθρωπολογίας και της μουσειολογίας τα τελευταία πενήντα χρόνια, έχει πλέον ξεφύγει από το πλαίσιο της  ακαδημαϊκής σφαίρας. Οι κοινωνικές αναταραχές παγκοσμίως καθιστούν το ρόλο των μουσείων πιο καίριο από ποτέ.

Η διαπραγμάτευση ενός ευαίσθητου παρελθόντος

Ορισμένα αντικείμενα και κτήρια μαρτυρούν μια εποχή, κατά την οποία η επιστήμη και η ανθρωπολογία συνδέθηκαν με την ιδέα μιας ιεραρχίας πολιτισμών. Αυτή η ιδεολογία βασίστηκε στο ότι η κατάκτηση περιοχών ήταν ένα μέσο για να προσφέρει τον πολιτισμό στις αποικίες.

Αναμφισβήτητα, πολλά εκθέματα που βρίσκονται σε μουσεία της Ευρώπης, των Ηνωμένων Πολιτειών, του Καναδά, της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας εκλάπησαν, λεηλατήθηκαν ή αγοράστηκαν σε μια περίοδο αθέμιτων και ασύμμετρων σχέσεων ισχύος.

Τα μουσεία εθνογραφίας με τη σειρά τους είχαν σκοπό να κατασκευάσουν μια εικόνα ενός εξωτικού κόσμου, που θα ξεχωρίζει από τον πολιτισμένο, μέσω της έκθεσης μιας ποικιλίας αντικειμένων από «πρωτόγονους λαούς». Πολλοί μελετητές έχουν ορίσει αυτήν την προσέγγιση ως «κανιβαλισμό», διότι αφορούσε στην απόκτηση αντικειμένων άλλων πολιτισμών, σιωπώντας γι’ αυτούς που τα κατασκεύασαν.

Σήμερα, οι πρακτικές αυτές ερμηνεύονται διαφορετικά.  Σε όλο τον κόσμο, πλέον, τα εθνογραφικά μουσεία αντιμετωπίζουν το ακόλουθο ερώτημα: τι να κάνουν με τις συλλογές, οι οποίες σχετίζονται ρητά ή σιωπηρά με την αποικιακή ιστορία και μια άδικη σχέση μεταξύ πρώην αποικιακών κρατών και αποικιών;

Η επικαιροποίηση των μουσείων

Μετά από έντονη κριτική και μετα-αποικιακές επιρροές την τελευταία δεκαετία, η «συμβολική επανάσταση» που έλαβε χώρα, συγκλόνισε το πεδίο των εθνογραφικών μουσείων στην Ευρώπη.

Τα περισσότερα ξεκίνησαν να εφαρμόζουν καινοτόμες στρατηγικές για μια πιο αντανακλαστική μουσειολογία και ακολούθησαν μια νέα δεοντολογία, προκειμένου να αναδιαμορφώσουν την αποικιακή κληρονομιά τους. Πολλά ανακαινίστηκαν πλήρως, άλλα άλλαξαν όνομα και μουσειογραφική προσέγγιση.

Αντί της εθνογραφίας, η οποία είναι πολύ κοντά στο αποικιακό παρελθόν, τα περισσότερα μουσεία σήμερα προτιμούν να αναφέρονται σε «παγκόσμιες κουλτούρες» ή «πολιτισμούς», προκειμένου να οικοδομηθεί ένα νέο πλαίσιο αναφοράς, που να σχετίζεται με την παγκοσμιοποίηση. Ακόμα, πολλά ιδρύματα άλλαξαν τις αφηγήσεις τους, σε μια προσπάθεια να συζητήσουν κριτικά την αποικιακή τους προέλευση.

Αν και αυτή η διαδικασία δεν ήταν πάντα σαφώς κατανοητή από τους επισκέπτες, η κριτική αναμφισβήτητα μείωσε την απόσταση μεταξύ των μουσείων, ως κέντρων εξουσίας και των περιοχών εκείνων, από τα οποία προέρχονται οι περισσότερες συλλογές και εκπροσωπούντες λαοί.

Τα μουσεία, μαρτυρούν ένα διχαστικό και ευαίσθητο παρελθόν, ωστόσο αυτό μπορεί να γίνει η δύναμή τους.

Ανάδειξη ποικίλων αφηγήσεων

Τα μουσεία, λοιπόν, μαρτυρούν ένα διχαστικό και ευαίσθητο παρελθόν. Αυτό μπορεί να γίνει όμως η δύναμή τους, εάν καταφέρουν να παρουσιάσουν αυτό το παρελθόν μέσα από ποικίλες αφηγήσεις.

Η ακύρωση ή η απόκρυψη των συλλογών τους θα ήταν λάθος, γιατί θα ερχόταν σε αντίθεση με την ίδια την αποστολή τους. Η καύση αγαλμάτων ή συμβόλων του διχαστικού παρελθόντος, όπως κάποιοι πρότειναν, δεν είναι επίσης η λύση σε αυτό το περίπλοκο πρόβλημα.

Αντίθετα, η κριτική και ρητή παρουσίαση της ιστορίας τους, με τις προκαταλήψεις, τις συγκρούσεις ή τις ρατσιστικές ιδεολογίες, και η προβολή των διαφορετικών αφηγήσεων στην ερμηνεία της ιστορίας, θα προσέφερε μεγαλύτερη αξία στις σημερινές και μελλοντικές γενιές.

Με αυτό τον τρόπο, μπορούν να διαδραματίσουν θεμελιώδη ρόλο στις κατακερματισμένες και αποπροσανατολισμένες κοινωνίες. Μπορούν να διδάξουν την παγκόσμια ιστορία και ιδίως την αποικιοκρατία και τη σχέση μεταξύ επιστήμης και ρατσισμού.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top