Πάει ο παλιός ο χρόνος… ας κάνουμε τον απολογισμό

Ένας χρόνος γεμάτος καινοτομία και έμπνευση, αλλά και πολιτικοκοινωνικές αναταραχές, που προκάλεσαν αβεβαιότητα και αστάθεια στον πολιτιστικό κλάδο, φτάνει στο τέλος του. Τα μουσεία κλήθηκαν να πάρουν γενναίες αποφάσεις, ενώ οι επαγγελματίες τους μέχρι και σήμερα διεκδικούν ένα πιο δίκαιο και ασφαλές μέλλον.

Η τεχνολογία στα καλύτερά της

Το 2022 αποτέλεσε μια πρόκληση για τους ανθρώπους και τους οργανισμούς σε όλο τον κόσμο. Στα «συντρίμμια» της πανδημίας, έγιναν προσπάθειες αναγέννησης, αναθεώρησης αναποτελεσματικών πρακτικών, ανασύστασης και δυναμικής επανεκκίνησης.

Στον πολιτιστικό κλάδο, μια σειρά από τεχνολογικές καινοτομίες αναβάθμισαν την εμπειρία των επισκεπτών, τόσο στο φυσικό όσο και στο ψηφιακό χώρο. Από τη σωματοποίηση της μουσειακής εμπειρίας στο Internet of Senses και από το Internet of Things στο Web3, τα μουσεία φαίνεται πως προσπαθούν να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της κοινωνίας. Νέες εφαρμογές XR υπόσχονται αναβάθμιση της μουσειακής εμπειρίας, ενώ υβριδικές προσεγγίσεις ενισχύουν την αλληλεπίδραση.

Το ενδιαφέρον, πλέον, κινείται γύρω από τη σχέση της τέχνης με την τεχνητή νοημοσύνη και πολιτιστικά προϊόντα που αναπτύσσονται στα όρια μεταξύ ανθρώπου και μηχανής. Θα καταφέρουν τα μουσεία να παραμείνουν ανταγωνιστικά σε έναν ταχέως εξελισσόμενο κόσμο;

Προβολή και προώθηση των μουσειακών δράσεων σε διαφορετικά κοινά

H σύγχρονη κοινωνία φαίνεται να είναι διαρκώς συνδεδεμένη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τους νέους, κυρίως, να περνούν πολλές ώρες καθημερινά στο διαδίκτυο. Παρ’ ότι, μέχρι και σήμερα, τα μουσεία θεωρούνται από πολλούς ως οργανισμοί που δεν παρεκκλίνουν από το αυστηρό ύφος, δε λείπουν εκείνα που προσαρμόζονται γρήγορα στα νέα δεδομένα και χρησιμοποιούν ακόμα και το Instagram ως εκθεσιακό χώρο.

Μάλιστα, με το κατάλληλο διαφημιστικό υλικό και με εργαλεία τοπικού μάρκετινγκ, τα πολιτιστικά ιδρύματα μπορούν να αυξήσουν τη δυναμική τους, προσεγγίζοντας το ενήλικο και το νέο κοινό. Με τα σωστά βήματα και τη χρήση αποτελεσματικών πρακτικών, δύνανται να λάβουν και κριτική 5 αστέρων σε διαδικτυακές πλατφόρμες, αν δημιουργήσουν ελκυστικές εμπειρίες επισκεπτών.

Σε πολλές περιπτώσεις, τα πολιτιστικά ιδρύματα αξίζει να εξετάζουν ευκαιρίες χρηματοδότησης μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων, αφού όχι μόνο συμβάλλουν στην προβολή τους, αλλά και στην υλοποίηση καινοτόμων ιδεών. Οι στρατηγικές συνεργασίες θα αυξήσουν τις πιθανότητες να εγκριθεί μια πρόταση, αλλά και στην υλοποίηση έργων γενικότερα.

Για παράδειγμα, η επιστήμη των πολιτών είναι μια εξαιρετική λύση για να αυξηθεί η δημόσια αξία και ο αντίκτυπος των μουσείων στην κοινωνία. Μέσα από την επαφή και τη συνεργασία με τους πολίτες, τα πολιτιστικά ιδρύματα μπορούν να κατανοήσουν τις ανάγκες διαφορετικών ομάδων-στόχων και να διαμορφώσουν ανταγωνιστικά προγράμματα μάθησης και ψυχαγωγίας.

Ενίσχυση προσβασιμότητας για διασφάλιση της βιωσιμότητας

Πέρα από τα εκπαιδευτικά προγράμματα που απευθύνονται σε μαθητές, η συμπερίληψη κοινωνικά ευάλωτων ομάδων πληθυσμού, όπως οι κρατούμενοι ή τα άτομα με άνοια, θα έπρεπε να βρίσκεται στο επίκεντρο του προγραμματισμού των ιδρυμάτων.

Δίνοντας κίνητρα σε άτομα διαφορετικών ηλικιών και ικανοτήτων να επισκεφθούν το μουσείο, διαμορφώνεται μια σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ τους. Η προσβασιμότητα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους με κινητικά προβλήματα ή αισθητηριακή ευαισθησία, αλλά και τις queer ταυτότητες.

Με το φεμινιστικό κίνημα να βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και την LGBTQ+ κοινότητα να διεκδικεί μια πιο δίκαιη ζωή, καταλαβαίνει κανείς πως η κοινωνία βρίσκεται σε ένα μεταβατικό στάδιο. Ποιά η θέση των μουσείων απέναντι στα γεγονότα;

Τα πολιτιστικά ιδρύματα οφείλουν να ανοίξουν διάλογο με τις queer κοινότητες,  να εφαρμόζουν στην πράξη τις αρχές DEAI, να μην αποκλείουν τη φεμινιστική τέχνη. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται να επανεξετάσουν τις συλλογές τους και να αναδείξουν ομάδες και ταυτότητες που υποεκπροσωπούνται. Άλλωστε, το παρελθόν ενός έθνους είναι και το μέλλον του, κάτι που κατέστη σαφές μέσα από το θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

Πηγή: Pixabay.com

Σε απρόβλεπτες, λοιπόν, συνθήκες και εποχές, όπως η σημερινή, ίσως επιβιώσει μόνο το «δημιουργικό μουσείο». Η δημιουργικότητα, βέβαια, δεν έγκειται μόνο στην εισαγωγή καινοτομιών ή στην επιχειρηματικότητα που ένα μουσείο επιδεικνύει, αλλά διαπνέει όλες τις προσεγγίσεις του.

Υιοθετώντας βιώσιμες λύσεις και πρακτικές, τα πολιτιστικά ιδρύματα δείχνουν πως νοιάζονται για τις κοινότητες στις οποίες δραστηριοποιούνται και ενεργούν με γνώμονα τη διαφύλαξη των μελλοντικών γενεών. Για παράδειγμα, η μείωση κινδύνου καταστροφών αποτελεί παγκόσμια συμφωνημένη πολιτική των Ηνωμένων Εθνών, που στοχεύει στην ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας και στην επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης.

Σε ένα περιβάλλον ασφαλές, οι επισκέπτες  θα είναι σε θέση να βιώσουν συναισθήματα, που δεν προκαλούνται μόνο από την αρχιτεκτονική, αλλά και από την ουσιαστική σύνδεση με το περιεχόμενο. Θα βρίσκουν νόημα μέσα από την πολυφωνία και την πολυπολιτισμικότητα που επιτυγχάνεται.

Το μουσείο είναι οι επαγγελματίες του

Τα μουσεία θα ήταν απλώς κτίσματα, χωρίς τους επαγγελματίες τους. Εκείνοι αποτελούν την κινητήριο δύναμή τους, στηρίζουν το όραμα τους και συμβάλλουν στην εξέλιξή τους.

Στο σύγχρονο, απαιτητικό μουσειακό περιβάλλον, ο ρόλος του επιμελητή καθίσταται καίριος, αφού οι αρμοδιότητές του δεν περιορίζονται μόνο στο σχεδιασμό εκθέσεων και εκθεμάτων, αλλά περιλαμβάνουν τη συγκέντρωση πόρων, την προώθηση και επικοινωνία των δράσεων κ.ο.κ.. Η επιμέλεια, πλέον, προϋποθέτει την εκθεσιακή διαχείριση του τραύματος ή την αναγνώριση της πολιτικής δυναμικής που ενέχει.

Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη για διαφύλαξη και επιμέλεια της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, που δημιουργεί νέες συνθήκες εργασίας στο μουσείο. Η προστασία προφορικών μαρτυριών ή παραδοσιακών τεχνών είναι καθοριστικής σημασίας και απαιτεί σε πολλές περιπτώσεις τη χρήση τεχνολογίας.

Νέες ανάγκες οδηγούν στην ανάδυση επαγγελματικών προφίλ, όπως ο Επιμελητής Παραστατικών Τεχνών, ο οποίος επεκτείνοντας τα όρια της τέχνης και της τεχνολογίας, θα καταφέρει να δημιουργήσει συγκινήσεις στο κοινό. Οι απαιτήσεις αυτές προϋποθέτουν συχνά ένα σύστημα αυτοματοποίησης ροής εργασιών ή την εφαρμογή των αρχών της ευέλικτης διαχείρισης έργων, ώστε να ολοκληρώνονται επιτυχώς και εγκαίρως τα έργα.

Πέρα από τα συστήματα, η διοίκηση είναι αυτή που θα καθορίσει, όχι μόνο την απόδοση αλλά και την ικανοποίηση των εργαζομένων. Με τα δεδομένα να δείχνουν υψηλά επίπεδα burnout στο προσωπικό μουσείων, η ανάγκη για δράση είναι άμεση.

Οι ηγέτες μουσείων μπορούν να ανατρέψουν δυσλειτουργικές τακτικές και να εισάγουν αποτελεσματικά μοντέλα συνεργασίας, που θα επιτρέψουν την οικοδόμηση μιας συνεκτικής ομάδας. Με αυτό τον τρόπο, τα μουσεία θα βρουν παραπάνω από 4 λόγους για να καλλιεργούν την ενσυναίσθηση τόσο στο προσωπικό τους όσο και στους επισκέπτες.

Τι συμβαίνει, όμως, στη ζωή ενός καλλιτέχνη ή επαγγελματία του πολιτισμού, όταν δεν εργάζεται σε κάποιο μουσείο; Πώς μπορεί να σχεδιάσει μια έκθεση σε εσωτερικό ή υπαίθριο χώρο και ποιοί τρόποι είναι αποτελεσματικοί για να προωθήσει τα έργα τέχνης του online; Στην πραγματικότητα, με τα σωστά βήματα, η γνωριμία με συλλέκτες θα οδηγήσει σε πώληση των δημιουργιών του, ωστόσο, πίσω από το τελικό αυτό αποτέλεσμα, υπάρχει μια διαφορετική αλήθεια σχετικά με τη ζωή και την καθημερινότητά του.

Είτε εργάζεται κανείς σε κάποιο ίδρυμα είτε ως ελεύθερος επαγγελματίας, το 2022 υπήρξε μια χρονιά γεμάτη προκλήσεις, αλλά και διεκδικήσεις. Ας ελπίσουμε πως το 2023 θα είναι για τα μουσεία, μια χρονιά όπου η συμπερίληψη, η προσβασιμότητα, η πολυφωνία και η βιωσιμότητα θα τεθούν στο επίκεντρο του προγραμματισμού τους.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top