Μετανάστευση και η ανάγκη για επανεξέταση των συλλογών

Το «μουσείο για όλους» μπορεί κάλλιστα να παραμείνει ένα ουτοπικό όνειρο, αλλά το «μουσείο για όσο το δυνατόν περισσότερους» πρέπει να γίνει πραγματικότητα. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, χρειάζονται νέες στρατηγικές στη μουσειακή πρακτική και τη διαχείριση συλλογών.

Η μελέτη του μεταναστευτικού φαινομένου κινείται παράλληλα με τις προσπάθειες που καταβάλλουν πολλά μουσεία να γίνουν πιο ανοιχτά και να αναπτύξουν νέους τρόπους συνεργασίας με το κοινό. Τα ίδια μπορούν να ερμηνεύσουν τις κοινωνίες, που βρίσκονται σε αέναη μεταμόρφωση και διαμορφώνονται από συνεχείς συναντήσεις ανθρώπων, από εμπειρίες και αντιθέσεις.

Υπάρχει μια τάση προς συμμετοχικά μουσεία, που ενθαρρύνουν την εμπλοκή όλων των κοινωνικών ομάδων και αντιλαμβάνονται την ένταξη, ως αμφίδρομη διαδικασία. Η ενεργή συμμετοχή των επισκεπτών διευκολύνει την κατανόηση του παρελθόντος και παρόντος, του πολιτισμού και του περιβάλλοντος. Καθώς, λοιπόν, η μετανάστευση δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, θα πρέπει να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στο υπόβαθρο των ανθρώπων σε μουσεία και εκθέσεις.

Μια νέα οπτική στις συλλογές

Για δεκαετίες, η καθημερινή ζωή των ανθρώπων ήταν πολυτοπική και διαπολιτισμική. Η επανειλημμένη υπενθύμιση αυτού είναι το κλειδί για την αποφυγή οποιασδήποτε σιωπηρής συνέχισης της διχοτομίας μεταξύ «εμείς» και «αυτοί» κατά την τεκμηρίωση αντικειμένων που συνδέονται με τη μετανάστευση. Στόχος είναι να αναδειχθούν ιστορίες μετανάστευσης και πολιτιστικής ποικιλομορφίας, που ενσωματώνονται στην ιστορία της κοινωνίας στο σύνολό της.

Το θεμέλιο ενός μουσείου είναι η συλλογή του και η φύση αυτής, το χαρακτηρίζει. Τα θέματα της μετανάστευσης και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας δεν παίζουν μόνο σημαντικό ρόλο στα μουσεία πολιτιστικής ιστορίας ή στα αρχαιολογικά. Είναι σχετικά με κάθε είδος μουσείου.

Για παράδειγμα, πτυχές της παγκόσμιας μεταφοράς τεχνολογίας θα μπορούσαν να ενδιαφέρουν μουσεία που εστιάζουν στην ιστορία της τεχνολογίας. Για τα μουσεία τέχνης, η μετανάστευση και η πολιτιστική ποικιλομορφία είναι συναφείς με το στυλ και την κοινωνιολογία της τέχνης, αλλά και ως κοινωνικό φαινόμενο, που διερευνάται από τους καλλιτέχνες.

Η μετανάστευση πυροδοτεί, επίσης, μια νέα αρχή από πολλές απόψεις. Οι επιστημονικές συλλογές μπορούν να δείξουν τις αλλαγές στη βιοποικιλότητα, που προκαλούνται από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Επιπλέον, ο κριτικός προβληματισμός για την ιστορία της συλλογής και η εξέταση των πολιτιστικών πτυχών θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημεία εκκίνησης για τα μουσεία φυσικής ιστορίας.

Επανεξέταση και επανεξερεύνηση των συλλογών

Οι συλλογές μπορούν και πρέπει να επανεξεταστούν και να εξερευνηθούν εκ νέου. Οι υπάλληλοι του μουσείου μπορούν να το κάνουν αυτό, σε συνεργασία με εξωτερικούς συνεργάτες και ομάδες ειδικών.

Κατά τη διαδικασία αυτή, θα πρέπει όμως να αποφύγουν παραδοθείσες γνώσεις. Αντίθετα, οφείλουν να επανεξατάσουν τα αντικείμενα, θέτοντας διαφορετικές ερωτήσεις. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να διαπιστωθεί, πώς προέκυψαν ορισμένες αποφάσεις και συλλογισμοί στην έκθεση και πώς τα ιστορικά πλαίσια και οι προηγούμενες ερμηνείες επηρέασαν την εξέλιξη του αρχείου και των συλλογών.

Θα πρέπει, ακόμα, να ληφθεί υπόψη ότι ένας αρκετά μεγάλος αριθμός συλλογών προέρχονται από το αποικιοκρατικό παρελθόν ή επηρεάστηκαν από ρατσιστικές αντιλήψεις. Τα αρχικά πλαίσια των συλλογών χρειάζεται να αποδομηθούν, έτσι ώστε να ανοίξουν νέες προοπτικές και χώρος για την κατανόησή τους.

Εκτός από την επανεξέταση και την επανεξερεύνηση των υπαρχουσών συλλογών, τα μουσεία θα πρέπει επίσης να συλλέγουν ενεργά νέα εκθέματα που συνδέονται με τη μετανάστευση και την πολιτιστική ποικιλομορφία. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να γίνει αυτό.

  • Συλλογές σε συλλόγους και οργανισμούς

Οι ομάδες συμφερόντων, οι ενώσεις και οι οργανώσεις ατόμων με μεταναστευτικό υπόβαθρο διαφέρουν ως προς την καταγωγή, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, τον πολιτικό προσανατολισμό και τα εθνικά, πολιτιστικά και κοινωνικά τους συμφέροντα. Όσον αφορά τη συλλογή εκθεμάτων σχετικά με την ιστορία ή τις ιστορίες της μετανάστευσης, οι ομάδες αυτές μπορούν να αποτελέσουν βασικά σημεία επαφής για σύνδεση με ανθρώπους, ιστορίες και πληροφορίες σχετικά με ιδιωτικές συλλογές που μπορεί να υπάρχουν. Οι οργανισμοί θα πρέπει να ενημερωθούν για τις δραστηριότητες του μουσείου και να κληθούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη των συλλογών του.

Πηγή: Maria Orlova/ Pexels
  • Συλλογές σε δημόσια αρχεία και φορείς

Τα κρατικά αρχεία είναι σημαντικές πηγές για την ιστορία της μετανάστευσης. Συνήθως τεκμηριώνουν την επίσημη για το κράτος θέση. Πέρα από αυτά, άλλες δημόσιες αρχές και υπηρεσίες (π.χ. νοσοκομεία, τμήματα κοινωνικών υπηρεσιών και επιτροπές προσφύγων) αποτελούν συχνά πηγές γραπτού υλικού ή ακόμη και αντικειμένων. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες σχετικά με το ιστορικό αυτών των αντικειμένων ή σε ποιόν θα πρέπει να αποδοθούν είναι συχνά μη τεκμηριωμένες ή αδύνατο να ερευνηθούν.

  • Συλλογές σε δημόσιους χώρους

Τα μουσεία μπορούν να συμπληρώσουν τις συλλογές τους οργανώνοντας δραστηριότητες σε δημόσιους χώρους. Διαπολιτισμικές εβδομάδες, εποχιακά και θρησκευτικά φεστιβάλ και θεματικές εκδηλώσεις είναι πιθανό να διευκολύνουν την επικοινωνία των στόχων τους. Αυτού του είδους οι πρωτοβουλίες είναι μια καλή ευκαιρία για την αρχική επαφή με τα ενδιαφερόμενα μέρη και για την έναρξη διαλόγου.

Η συλλογή σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία ή μέρος της πόλης είναι ένας άλλος τρόπος πρόσβασης σε ανθρώπινες ιστορίες, φωτογραφίες και αντικείμενα που αφορούν σε αυτό. Η συνεργασία με σύγχρονους μάρτυρες μπορεί να ανοίξει πρόσβαση σε αντικείμενα και την ερμηνεία τους που μέχρι στιγμής δεν έχουν αναπαρασταθεί σε κάποιο μουσείο.

Τέλος, τα προσωρινά δάνεια για εκθέσεις είναι μια ευκαιρία τόσο για τους δανειστές όσο και για τα μουσεία να εξερευνήσουν τα επίπεδα νοήματος που συνδέονται με τα εκθέματα και να ενισχύσουν την αμοιβαία κατανόηση και εμπιστοσύνη. Η εκτίμηση της ιστορίας ενός αντικειμένου, που συνοδεύει την έκθεση, μπορεί να εμπνεύσει τους δανειστές να το παραχωρήσουν στη συλλογή του μουσείου, ως μέρος μιας κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Παρουσίαση της μετανάστευσης και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας

Οι εκθέσεις είναι χώροι κοινωνικής εκπροσώπησης και πολιτιστικού διαλόγου, που μπορούν να κάνουν ορατή την ιστορία και την παρουσία ανθρώπων με και χωρίς μεταναστευτικό υπόβαθρο. Η διάδραση με τα εκθέματα ενθαρρύνει τη διαμόρφωση μεμονωμένων απόψεων και μπορεί να πυροδοτήσει συνομιλίες μεταξύ των επισκεπτών, βοηθώντας έτσι στην ανάπτυξη της κατανόησης των ομοιοτήτων και των διαφορών. Αυτό δημιουργεί πολλαπλά σημεία αναφοράς και ευκαιρίες για αναγνώριση.

Σύμφωνα με τον στόχο της ενθάρρυνσης της συμμετοχής, η προβολή θεμάτων και η συζήτηση με άτομα από διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα και διαφορετικές οπτικές μπορεί να ρίξει φως σε νέα επίπεδα νοήματος, οδηγώντας σε αλλαγές ή προσθήκες. Έτσι, χωρίς να χρειάζεται να αναθεωρηθεί πλήρως η έκθεση, με στοχευμένες παρεμβάσεις (π.χ. αλλαγή του τρόπου διάταξης των εκθεμάτων, προσθήκη ή αφαίρεση αντικειμένων) τα μουσεία μπορούν να εισάγουν νέες πτυχές στις υπάρχουσες μόνιμες εκθέσεις.

Παράλληλα, η επέκταση των ετικετών της έκθεσης, η προσθήκη σχολίων ή η χρήση ψηφιακών μέσων και διαφορετικού φωτισμού δύναται να κάνει αυτές τις πτυχές ορατές και να δημιουργήσει νέες συνδέσεις. Ενώ οι μόνιμες εκθέσεις δείχνουν μια αντιπροσωπευτική αφήγηση του μουσείου, οι προσωρινές επικεντρώνονται σε συγκεκριμένα θέματα, όπως η τρέχουσα έρευνα. Οι τελευταίες μπορούν, επίσης, να χρησιμοποιηθούν ως έναυσμα για επεξεργασία διαφορετικών προσεγγίσεων ή μορφών έκθεσης.

Σε κάθε περίπτωση, ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να ενσωματωθεί δεόντως η ιστορία της μετανάστευσης και η πολιτιστική ποικιλομορφία, ως θέματα που διασταυρώνονται και να αναδειχθούν ολοένα και περισσότερο πολυοπτικές προσεγγίσεις στις εκθέσεις. Με αυτό τον τρόπο, τα μουσεία θα κινηθούν ένα βήμα πιο κοντά στη δίκαιη αντιπροσώπευση κοινωνικών ομάδων, υιοθετώντας μια εξωστρεφή και συμπεριληπτική στάση «για όσο το δυνατόν περισσότερους».

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top