Η πολιτική δυναμική της επιμέλειας

Ο ρόλος του επιμελητή έχει υποστεί βαθιές αλλαγές στην πάροδο των χρόνων. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει έναν αυξανόμενο αριθμό επιμελητών να χρησιμοποιούν τη δύναμή τους για πολιτικούς σκοπούς, με στόχο την αλλαγή των κοινωνικών δομών.

Ως αποτέλεσμα της επέκτασης της αγοράς σύγχρονης τέχνης, της έξαρσης των Μπιενάλε, και των μεγάλων ομαδικών εκθέσεων, καθώς και της δημιουργίας πολυάριθμων νέων μουσείων σύγχρονης τέχνης κατά τη δεκαετία του 1990, ο ρόλος του επιμελητή έχει υποστεί βαθιές αλλαγές. Από μια «περιθωριακή» προσωπικότητα που εργαζόταν εντός των ορίων του μουσείου, ο επιμελητής κατέληξε σήμερα να κατέχει μια πιο ελεύθερη και πιο κεντρική θέση στον κόσμο της τέχνης στο σύνολό του. Αντίστοιχα, η κριτική εστίαση έχει στραφεί από τα μεμονωμένα έργα τέχνης στη συνολική δομή της έκθεσης.

Η επιμέλεια ως μοντέλο ανάδυσης

Ο χώρος της επιμέλειας δεν αφορά πλέον τον μεμονωμένο επιμελητή ως κριτή ή ως μεγάλο δημιουργό που επιλέγει έργα τέχνης και οργανώνει ουσιαστικές συνδέσεις μεταξύ τους. Το επιμελητικό έργο βασίζεται σε συνεργατικές διαδικαστικές δομές και συχνά καταλήγει σε μια καταγγελία της ατομικής θέσης του δημιουργού συμβάλλοντας στην κριτική και καθιστώντας εμφανή τα μέσα παραγωγής στην τελική μορφή της έκθεσης.

Η επιμέλεια περιλαμβάνει ποικίλους βαθμούς συνεργασίας με καλλιτέχνες, επιμελητές και συγγραφείς και επιτρέπει τη συνύπαρξη διαφορετικών πνευματικών θέσεων, συχνά σε αντίθεση μεταξύ τους. Η κριτική δυνατότητα, λοιπόν, της ομαδικής εκθεσιακής μορφής ως παραγωγικού χώρου δημιουργεί νέες μορφές γνώσης και αμφισβητεί μέσω συνεργατικών και αυτόνομων τρόπων παραγωγής.

Έτσι, η επιμέλεια αποτελεί ένα μοντέλο «ανάδυσης», καθώς γεννά νέες πρακτικές, νέα νοήματα, αξίες και σχέσεις. Είναι ένας τόπος διαλεκτικής αντιπαράθεσης με το κυρίαρχο, καθώς έχει τη φιλοδοξία να ξεπεράσει, να υπερβεί, να αποφύγει, να επαναδιαπραγματευτεί ή να το παρακάμψει με κάποιο τρόπο.

Η πολιτική χροιά της επιμέλειας

Οι πολιτικές εκθέσεις δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν νέο φαινόμενο. Αυτό που βρίσκουμε νέο όμως, είναι ο τρόπος έκφρασης αυτών των πολιτικών ανησυχιών. Πριν από τη θεσμοθέτηση του ρόλου του επιμελητή και τη διαμόρφωσή του, όπως τον βλέπουμε σήμερα, η πολιτική συχνά εκφραζόταν μέσω του περιεχομένου των εκθέσεων.

Καθώς, όμως, άλλαζε ο ρόλος του επιμελητή, άλλαζαν μαζί του και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούσε. Αυτό συνεπαγόταν έναν ριζικά νέο τρόπο έκφρασης της πολιτικής ιδεολογίας του μέσα από την πρακτική του. Οι επιμελητές μπορούσαν τώρα να ενεργοποιήσουν την πολιτική δυναμική της τέχνης μέσω της εκθεσιακής μορφής και δομής.

Και αυτό έκαναν, καθώς πολλοί από τους σημερινούς επιμελητές στοχεύουν να «αλλάξουν τον κόσμο», όχι μόνο μέσω έργων τέχνης με πολιτικά μοτίβα ή πολιτικής θεματολογίας εκθέσεων, αλλά και μέσω των ίδιων των επιμελητικών στρατηγικών. Αυτοί οι επιμελητές μετατρέπουν τις τελευταίες σε ουσιαστική μορφή με εγγενή αξία, εκφράζοντας πολιτικές ανησυχίες με τη χρήση διαδικαστικών και συχνά συμμετοχικών μέσων, όπως η εκπαίδευση, οι οργανωμένες συζητήσεις, παρεμβάσεις, συνεργατικές μέθοδοι εργασίας και η παραγωγή κειμένων.

Η στάση αυτή παρατηρείται όχι μόνο στα μικρότερα, ριζοσπαστικά και ανεξάρτητα έργα που συνήθως συνδέονται με τις πολιτικές εκθέσεις, αλλά και ως χαρακτηριστικό γνώρισμα των εκθέσεων μεγάλης κλίμακας και των Μπιενάλε που τείνουν να συγχωνεύουν την τέχνη με τη ζωή με νέο τρόπο. Αλλά, έχει ο επιμελητής τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο και τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων;

UBERMORGEN, [V]ote-Auction Seal (2000) and 700 Kgs of Temporary injunctions (2005). Carroll/Fletcher gallery | Πηγή: berlinartlink.com

Το ¨[V]ote Auction¨ βασίζεται σε έναν ιστότοπο που δημιούργησε ένας Αμερικανός φοιτητής, όπου μπορούσε κανείς να πουλήσει και να αγοράσει αμερικανικές ψήφους εκλογής, κατά τη διάρκεια των εκλογών του 2000 (Τζορτζ Μπους εναντίον Αλ Γκορ). Λόγω κυβερνητικής παρέμβασης, από το FBI και την εκλογική επιτροπή της Νέας Υόρκης, ο φοιτητής αναγκάστηκε να απαλλαγεί από το έργο.

Το έργο θέτει ερωτήματα σχετικά με τη φύση της δημοκρατίας. Οι δημοκρατίες φαίνεται να έχουν όλες αυτές τις φιλοδοξίες: διαφάνεια, ελευθερία του λόγου και ούτω καθεξής. Αλλά στην πραγματικότητα, αυτό που αποκαλύπτει αυτό το έργο είναι πως το έγκλημα, η κυβέρνηση, το χρήμα, οι ψήφοι, η πληροφόρηση, η λογοκρισία είναι όλα τόσο μπλεγμένα, στις δημοκρατικές διαδικασίες.

Η ευθύνη του επιμελητή

Η επιμέλεια έχει πολιτική δυναμική, καθώς είναι ένα μέσο που συμβάλλει στο δημόσιο λόγο και στη δημόσια σφαίρα. Μια έκθεση -συμπεριλαμβανομένων και εκείνων σε μικρότερους ή εναλλακτικούς χώρους- έχει τη δυνατότητα να διαρρέει, να διαδίδεται, να επηρεάζει, να μεταμορφώνει και να αλλάζει την κουλτούρα.

Ως εκ τούτου, οι επιμελητές έχουν την ευθύνη να ασχοληθούν με τα κρίσιμα ζητήματα της εποχής μας. Δεν πρέπει όλα να είναι πολιτικά στοχευμένα, αλλά και πάλι, η συνειδητή επιλογή να μην είσαι πολιτικά προσανατολισμένος είναι μια άκρως πολιτική και ιδεολογική στάση. Το πρόβλημα με πολλές σύγχρονες επιμελητικές πρακτικές είναι ότι υπάρχει αδυναμία να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα, όσον αφορά τη δημιουργία εκθέσεων και αυτό είναι ένας καθρέφτης του πολιτισμού γενικότερα.

Αν υπάρχουν καλλιτέχνες που αναλαμβάνουν τα κρίσιμα ζητήματα της εποχής και αντιμετωπίζουν προκλητικά, πολιτικά ζητήματα, υπάρχει κάποιο είδος πλατφόρμας για τα έργα τους; Και τι μπορεί να γίνει για να έρθουν αυτού του είδους τα έργα στη δημόσια σφαίρα;

Η πρόκληση είναι η σύνδεση των πολιτιστικών ιδρυμάτων με κάποιες από αυτές τις ιδέες και η εξασφάλιση χρηματοδότησης για την υλοποίηση τέτοιου είδους έργων. Φυσικά, υπάρχουν πολλά ιδρύματα που κάνουν πολιτικά δεσμευμένο έργο, αλλά αυτά δεν είναι τα δημοφιλή, ισχυρά μουσεία.

Μπορεί η επιμέλεια να προκαλέσει πολιτική αλλαγή;

Σε έναν κόσμο ορυκτών καυσίμων, όπου το πετρέλαιο ή ο άνθρακας καταναλώνονται για να λειτουργήσει ο κόσμος, μια έκθεση τέχνης δεν μπορεί να αλλάξει το γεγονός ότι οι άνθρωποι τα χρησιμοποιούν. Μπορεί, όμως, να μεταστρέψει τον μεμονωμένο επισκέπτη, όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τον χρόνο, τον χώρο ή τον τρόπο με τον οποίο «μετακινείται από μια στάση σε άλλη».

Φαινομενολογικά, πρόκειται για το πώς το κοινό βιώνει τον κόσμο και πώς επεξεργάζεται αυτή την εμπειρία και κατασκευάζει τη γνώση. Επιστρέφοντας στις επιμελητικές πρακτικές, εκείνο τελικά που θεωρείται πολιτικό σε μια έκθεση είναι το πόσο μεγάλη είναι η επιτοίχια ετικέτα, πώς ο επιμελητής χρησιμοποιεί τη γραμματοσειρά σε αυτήν και πόσο ψηλά είναι τοποθετημένη στον τοίχο. Αυτή είναι η πολιτική χροιά της έκθεσης.

Και όταν αυτό επιλέγεται στρατηγικά, τότε η υπόλοιπη ζωή του επισκέπτη μπορεί να χειραφετηθεί. Έτσι, η έκθεση μπορεί να έχει κάνει κάποιον να διαλέξει διαφορετικά την επόμενη φορά που θα ψηφίσει. Η μόνη, λοιπόν, σύνδεση μεταξύ τέχνης και πολιτικής βρίσκεται σε ένα βασικό και ίσως έμμεσο επίπεδο.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top