Γιατί οι διαδηλωτές για το κλίμα επιτίθενται σε έργα τέχνης;

Τι κάνει κάποιον να θέλει να βανδαλίσει ένα αγαπημένο έργο τέχνης; Οι παράγοντες συχνά ποικίλλουν. Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, το βασικό κίνητρο παραμένει το ίδιο: να προκαλέσει σάλο. Ως επαγγελματίες, στους οποίους έχει ανατεθεί η διαφύλαξη αυτών των έργων, οφείλουμε να εξετάσουμε προσεκτικά αυτά τα γεγονότα και να δράσουμε άμεσα.

Τις τελευταίες εβδομάδες, υπήρξαν αρκετές επιθέσεις σε έργα τέχνης μουσείων σε όλο τον κόσμο. Οι συγκεκριμένοι ακτιβιστές υποτιμούν την ευθραυστότητα αυτών των αναντικατάστατων αντικειμένων, τα οποία πρέπει να διαφυλαχθούν, ως μέρος της παγκόσμιας πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Μάλιστα, οι διευθυντές 92 μουσείων υπέγραψαν μια επιστολή, που αποκαλεί αυτές τις διαμαρτυρίες «σημαντικό κίνδυνο» για τα ανεκτίμητης αξίας αντικείμενα.

Τα μουσεία είναι χώροι, όπου οι άνθρωποι μπορούν να συμμετάσχουν σε διάλογο, ενθαρρύνοντας τον κοινωνικό λόγο. Υπό αυτή την έννοια, τα βασικά καθήκοντα του μουσείου, ως θεσμού – συλλογή, έρευνα, κοινή χρήση και συντήρηση – είναι πλέον πιο επίκαιρα από ποτέ. Θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε την άμεση πρόσβαση στην πολιτιστική μας κληρονομιά και να διατηρούμε το μουσείο έναν ελεύθερο χώρο κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Η στρατηγική των ακτιβιστών της Just Stop Oil

«Πώς νιώθετε όταν βλέπετε κάτι όμορφο και ανεκτίμητο να καταστρέφεται μπροστά στα μάτια σας; Νιώθετε αγανάκτηση; Καλώς. Αυτή είναι η αίσθηση όταν βλέπει κανείς τον πλανήτη να καταστρέφεται μπροστά στα μάτια του».

Αυτά τα λόγια είπαν ακτιβιστές για το κλίμα, που επιτέθηκαν στον διάσημο πίνακα «Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι», στο Μουσείο Mauritshuis στη Χάγη.

Η πρωτοφανής επίθεση με σούπα σε έναν πίνακα του Βαν Γκογκ τον περασμένο μήνα στο Λονδίνο ακολούθησε τις υπόλοιπες, όπως εκείνη στην Κραυγή στο Όσλο, σε έναν Γκόγια στη Μαδρίτη, έναν Warhol στην Καμπέρα της Αυστραλίας, έναν Klimt στη Βιέννη, έναν πίνακα της Emily Carr στο Βανκούβερ και ένα αυτοκίνητο τέχνης σχεδιασμένο από τον Warhol στο Μιλάνο. Δυστυχώς, είναι πιθανό να ακολουθήσουν περισσότερες.

Αυτές οι τακτικές είναι ειδικά προσανατολισμένες στο να τραβήξουν την προσοχή των μέσων ενημέρωσης. Ωστόσο, κρίνοντας από την αντίδραση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προσέλκυσε περισσότερο αρνητικές αντιδράσεις παρά θετικές, όπως ανέμεναν οι ακτιβιστές.

Αλλά επειδή αυτές οι ενέργειες βασίζονται στο να σοκάρουν τους ανθρώπους, τραβώντας την προσοχή τους, η εκστρατεία έχει μόνο δύο δρόμους για να προχωρήσει – να σβήσει, καθώς τα μέσα ενημέρωσης αρχίζουν να τις αντιμετωπίζουν αρνητικά ή να κλιμακωθεί, για να διατηρήσει τη δυναμική της.

Για παράδειγμα, η τακτική της ρίψης τροφίμων στην τέχνη ήταν ήδη μια κλιμάκωση από την προηγούμενη «κολλήστε τον εαυτό σας στην τέχνη», καθώς η πρώτη δεν είχε μεγάλη απήχηση στα μέσα ενημέρωσης.

Η πολιτική της απόγνωσης

Ο βασικός στόχος της Just Stop Oil είναι να σταματήσει την έγκριση νέων αδειών πετρελαίου. Χάρη στις ενέργειες τους, ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων γνωρίζει τώρα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο εγκρίνει μια δέσμη νέων γεωτρήσεων, που είναι βέβαιο ότι θα ωθήσουν την ανθρωπότητα πιο κοντά στην καταστροφή.

Οι κριτικοί, που λένε ότι η καλλιτεχνική επίθεση είναι μια κακή τακτική, πρέπει να αναγνωρίσουν ότι οι περιβαλλοντολόγοι έχουν δοκιμάσει όλες τις άλλες, λιγότερο διχαστικές στρατηγικές -ειρηνικές διαμαρτυρίες, αναφορές, εκστρατείες ευαισθητοποίησης κ.λπ.- και δεν έχουν καταφέρει να τραβήξουν την προσοχή.

«Αλλά… γιατί στοχοποιούν την τέχνη;»

Αυτή είναι από τις πιο κοινές αντιδράσεις των παρατηρητών. Ενώ μπορούμε να φανταστούμε πολλές διαφορετικές απαντήσεις, στην πραγματικότητα δε φαίνεται να υπάρχει άμεση σύνδεση. Ωστόσο, το να πούμε ότι η σκοπιμότητα της καλλιτεχνικής επίθεσης σχετίζεται άμεσα με τη ρηχή λογική του θεάματος, που απαιτούν τα μέσα ενημέρωσης, θα μπορούσε να είναι μια υπόθεση.

Μάλιστα, δείχνει πως η κοινωνία στρεβλώνεται και αποπροσανατολίζεται από το θέαμα, υπονομεύοντας τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Εν ολίγοις, αντί να εστιάζουμε στο ζήτημα της περιβαλλοντικής καταστροφής και την εύρεση άμεσων λύσεων, προβάλλεται περισσότερο η κακότροπη δράση των ακτιβιστών.

Just Stop Oil activists throw tomato soup on Van Gogh’s Sunflowers painting at National Gallery

Πολιτιστικοί «βομβιστές»

Πρέπει να κοιτάξουμε την κατάσταση των ανθρώπων σε όλες τις κοινωνίες. Αρκετοί βρίσκονται σε ένα μέρος, όπου οι καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής δεν έχουν δείξει το πραγματικό τους πρόσωπο.

Ασυνείδητα, πολλοί από εμάς εξακολουθούμε να ελπίζουμε ότι κάποιος άλλος θα έρθει να δώσει σε όλα λύση, οπότε δεν χρειάζεται να φτάσουμε στα άκρα. Το να αναγνωρίσει κανείς ότι δεν θα συμβεί κάτι τέτοιο και να προχωρήσει στη λήψη μέτρων υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος είναι ένα δύσκολο βήμα.

Επομένως, πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να περάσουμε το μήνυμα. Και αυτές οι κινήσεις πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο παρεμβατικές, στο πλαίσιο της μη βίας, για να μας κάνουν να «ξυπνήσουμε», να δράσουμε και να σωθούμε.

Ποιά είναι η εναλλακτική;

Αυτό που θα έκανε πραγματικά τη διαφορά είναι η ύπαρξη ενός μεγάλης κλίμακας και αποτελεσματικού σχεδίου, για την ανατροπή της καταστροφής, με ορατά οφέλη (που δυστυχώς δεν προέκυψε από τη διάσκεψη για το κλίμα COP27). Αυτό θα καθιστούσε λιγότερο αναγκαίες αυτού του είδους τις απεγνωσμένες ενέργειες.

Στην πραγματικότητα, ελάχιστα από όσα λέγονται ή γράφονται για τις επιθέσεις προβάλλουν το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής. Αντίθετα, γίνεται απλώς μια μεγάλη μετα-κουβέντα για την επίθεση στην τέχνη. Αυτές οι επιθέσεις έχουν νόημα μόνο αν έχουν κοινό. Συνέπεια της παραβατικότητας που εστιάζει στα μέσα ενημέρωσης είναι η πόλωση των απόψεων, επειδή οι πολωτικές ενέργειες προσελκύουν περισσότερη προσοχή.

Ένας κόσμος που παύει να πιστεύει στο δικό του μέλλον, δεν πρόκειται να σεβαστεί τους θεσμούς, των οποίων ο συνολικός σκοπός είναι να διασώσουν και να μεταδώσουν τον πολιτισμό στις επόμενες γενιές. Επομένως, δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο αν η έλλειψη «συνειδητοποίησης» είναι το βασικό πρόβλημα.

Εάν οι ειδήσεις σχετικά με τις θανατηφόρες πυρκαγιές, τις πλημμύρες και τους υπερ-τυφώνες δεν αρκούν για να «ξυπνήσουν» τους ανθρώπους, είναι σχεδόν απίθανο να το κάνει ένα κατεστραμμένο έργο τέχνης.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top