Φεμινιστική τέχνη και οι διεκδικήσεις των γυναικών καλλιτέχνιδων

Από την εμφάνισή της στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η φεμινιστική τέχνη παραμένει μια από τις πιο σημαντικές πολιτικές μορφές τέχνης της εποχής μας. Πρωτοπορώντας και επαναπροσδιορίζοντας μορφές έκφρασης που παραδοσιακά θεωρούνταν «γυναικείες», οι φεμινιστές καλλιτέχνες συνεχίζουν να αμφισβητούν ριζικά τα κοινωνικά, πολιτιστικά και πολιτικά πρότυπα που αφορούν τις γυναίκες και, ειδικότερα, τις γυναίκες δημιουργούς.

Η ανάδυση της φεμινιστικής τέχνης

Η παραγωγή φεμινιστικής τέχνης στη Δύση ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1960, κατά τη διάρκεια του δευτέρου κύματος του φεμινισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αγγλία.

Το πρώτο κύμα του φεμινισμού ξεκίνησε στα μέσα του 19ου αιώνα με τα κινήματα για την ψήφο των γυναικών και συνεχίστηκε έως ότου έλαβαν το δικαίωμα ψήφου το 1920. Καλλιτέχνες που εξέφρασαν κάποιες από αυτές τις ανησυχίες στο έργο τους έχουν χαρακτηριστεί μεταθανάτια ως πρωτο-φεμινιστές.

Για παράδειγμα, η Eva Hesse και η Louise Bourgeois δημιούργησαν έργα που ασχολούνταν με το γυναικείο σώμα, την προσωπική εμπειρία και τις ιδέες γύρω από τη νοικοκυροσύνη, ακόμη και αν οι καλλιτέχνιδες δεν ταυτίζονταν ρητά με τον φεμινισμό. Άλλοι εργάστηκαν για να αναγάγουν σε τέχνη πρακτικές που προηγουμένως θεωρούνταν «γυναικεία εργασία», όπως η υφαντική και η αγγειοπλαστική.

Στη συνέχεια, ο οργανωμένος φεμινιστικός ακτιβισμός ουσιαστικά σταμάτησε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960, αλλά η ανησυχία των γυναικών για τον ρόλο τους στην κοινωνία παρέμεινε.Τα θέματα αυτά αγκαλιάστηκαν αργότερα από το κίνημα της φεμινιστικής τέχνης που άρχισε να παράγει έργο κατά την αναζωπύρωση του ευρύτερου γυναικείου κινήματος στα τέλη της δεκαετίας του 1960.

Οι Αμερικανίδες φεμινίστριες καλλιτέχνιδες αυτού του δευτέρου κύματος του φεμινισμού συνέδεσαν τα έργα τους με τον αγώνα για την ισότητα των φύλων, συμπεριλαμβάνοντας ένα ευρύτερο οπτικό λεξιλόγιο για να βοηθήσουν στην περιγραφή των στόχων τους.

Louise Bourgeois – Maman (Spider), Bürkliplatz, Zürich, Switzerland. Photo: Roland zh. Η αράχνη συμβολίζει τη μάνα για την καλλιτέχνιδα. Η εγκατάσταση έχει περιοδεύσει σε πολλές χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα σε λίγο καιρό, ενώ βρίσκεται μόνιμα τοποθετημένο σε μουσεία και χώρους ανά τον κόσμο.

Femmage και η πορεία προς την αναγνώριση

Στη Νέα Υόρκη, η οποία διέθετε ένα σταθερά εδραιωμένο σύστημα με γκαλερί και μουσεία, οι γυναίκες καλλιτέχνιδες ασχολήθηκαν σε μεγάλο βαθμό με την ισότιμη εκπροσώπηση στα ιδρύματα τέχνης. Δημιούργησαν διάφορες γυναικείες καλλιτεχνικές οργανώσεις, όπως η Art Worker’s Coalition, η Women Artists in Revolution (WAR) και η AIR Gallery, για να ασχοληθούν ειδικά με τα δικαιώματα και τα ζητήματα των φεμινιστών δημιουργών στην καλλιτεχνική κοινότητα. Οι οργανώσεις αυτές διαμαρτυρήθηκαν για μουσεία, όπως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης και το Whitney, τα οποία εξέθεταν ελάχιστες, αν όχι καθόλου, γυναίκες καλλιτέχνιδες.

Οι κριτικοί τέχνης έπαιξαν, επίσης, σημαντικό ρόλο στο κίνημα της φεμινιστικής τέχνης της δεκαετίας του 1970, εφιστώντας την προσοχή στο γεγονός ότι οι γυναίκες καλλιτέχνιδες είχαν παραλειφθεί εντελώς από τον κανόνα της δυτικής τέχνης. Υπήρξαν σημαντικοί υποστηρικτές, που προσπάθησαν να ξαναγράψουν τα καθιερωμένα από τους άνδρες κριτήρια της τέχνης και της αισθητικής.

Την εποχή αυτή αναδύεται η έννοια ¨Femmage¨, που επινοήθηκε από τη φεμινίστρια καλλιτέχνιδα Miriam Schapiro, όταν χρησιμοποίησε τεχνικές που συνήθως χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες για να κάνουν τέχνη. Ανάμεσά τους το ράψιμο ή το απλικέ, που συνδυάζονταν σε μέσα, όπως το χρώμα και το ύφασμα. Αυτού του είδους οι μορφές θεωρούνταν, επίσης, ως «χαμηλή τέχνη».

Γενικότερα, όμως, δεν υπάρχει κάποιο μοναδικό μέσο ή στυλ που να ενώνει τους φεμινιστές καλλιτέχνες, καθώς συχνά συνδύαζαν πτυχές από διάφορα κινήματα, όπως η εννοιολογική τέχνη, η τέχνη του σώματος και η βιντεοτέχνη, σε έργα που παρουσίαζαν ένα μήνυμα σχετικά με την εμπειρία των γυναικών και την ανάγκη για ισότητα των φύλων. Οι φεμινιστές καλλιτέχνες της δεκαετίας του 1970 έκαναν πολλές προόδους, αλλά οι γυναίκες δεν είχαν ακόμη πλησιάσει την ισότιμη εκπροσώπηση.

Στην Ελλάδα η φεμινιστική τέχνη δεν ακολούθησε την ίδια πορεία με τον υπόλοιπο κόσμο, με εκθέσεις που να πραγματοποιούνται μόνο από γυναίκες καλλιτέχνιδες. Ένα σημαντικό, ωστόσο, παράδειγμα αποτελεί η Ομάδα Τέχνη 4+ που αποτελούνταν από 4 γυναίκες και 1 άντρα και παρουσίαζαν εκθεσιακή δραστηριότητα από τη δεκαετία του ’60 έως του ’90.

Το τέταρτο κύμα του φεμινιστικού κινήματος λέγεται ότι ξεκίνησε γύρω στο 2012 και βρίσκεται σε εξέλιξη μέχρι σήμερα. Το κύμα αυτό επικεντρώνεται σε θέματα που αφορούν στη σεξουαλική παρενόχληση και τον βιασμό, καθώς και στην έννοια της αυτοδιάθεσης του γυναικείου σώματος.

WACK! Η τέχνη και η φεμινιστική επανάσταση. Πηγή: mitpress.mit.edu.

Το WACK! εξέτασε το έργο περισσότερων από 120 καλλιτεχνών σε μια ευρεία ποικιλία μέσων, ταξινομημένο σε θέματα όπως το σώμα ως μέσο, οι οικογενειακές ιστορίες, η παράσταση φύλου κλπ..

Φεμινιστική τέχνη: Εκθεσιακή αναπαράσταση και μουσεία

Το 2008, το κίνημα της φεμινιστικής τέχνης αποδόθηκε στα χρονικά της ιστορίας της τέχνης με την πρώτη του μεγάλη αναδρομική έκθεση με τίτλο WACK! Η τέχνη και η φεμινιστική επανάσταση. Η πρωτοποριακή έκθεση, η οποία ξεκίνησε από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Λος Άντζελες, περιελάμβανε έργα 120 καλλιτεχνών και ομάδων από όλο τον κόσμο.

Μέσα στην πάροδο των δεκαετιών, το κίνημα έχει εξελιχθεί, ενσωματώνοντας πολλά θέματα που αγγίζουν το ρόλο της γυναίκας και της σεξουαλικότητάς της σε όλη την ιστορία και την κοινωνία. Αυτό επεκτάθηκε από τη μακροσφαίρα του αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών στη μικροσφαίρα των πιο προσωπικών προοπτικών που εξερευνούν μεμονωμένες καλλιτέχνιδες.

Το κίνημα της φεμινιστικής τέχνης αναμφισβήτητα οδήγησε στην αναγνώριση γυναικών καλλιτεχνών και στη συμπερίληψη των έργων τους σε πολιτιστικά ιδρύματα. Μάλιστα υπάρχουν μουσεία που είναι ακόμα και αφιερωμένα στους αγώνες των γυναικών και στη συμβολή τους στην τέχνη και την επιστήμη.

Ανάμεσά τους το National Museum of Women in the Arts, το οποίο είναι αφιερωμένο στις γυναίκες και τιμά τα επιτεύγματά τους στις τέχνες, και το Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art, που εστιάζει στο φεμινιστικό ακτιβισμό και την τέχνη. Ακόμα, το Belmont-Paul Women’s Equality National Monument εκθέτει το κίνημα της σουφραζέτας, ενώ το Bonn Women’s Museum πραγματεύεται τους αγώνες των γυναικών για ίσα δικαιώματα.

Παρά την αξιοσημείωτη πρόοδο, στη σύγχρονη εποχή, οι γυναίκες διαφορετικών φυλών, θρησκειών, πολιτισμών, εθνοτήτων και σεξουαλικοτήτων εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ποικίλες διακρίσεις και προκαταλήψεις, αποδεικνύοντας ότι ίσως το κίνημα δεν έχει προχωρήσει αρκετά ακόμα.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top