«Ευαίσθητα» εκθεσιακά θέματα: Προκλήσεις και ευκαιρίες

Πολλά μουσεία παγκοσμίως λαμβάνουν δράση για τα «ευαίσθητα» θέματα τα οποία απασχολούν έντονα την κοινωνία, δημιουργώντας εκθέσεις που έχουν ως σκοπό να κατευνάσουν τον φόβο και να αφυπνίσουν τη συνείδηση.

Στην σύγχρονη εποχή, η κοινωνία έρχεται συνεχώς αντιμέτωπη με καταστάσεις που προκαλούν τις αντοχές και τα όρια της. Σχεδόν ταυτόχρονα οι πολίτες ενδιαφέρονται όσο ποτέ άλλοτε για την αυτοβελτίωση, την προσωπική εξέλιξη και καλλιέργεια, μελετώντας ή απευθυνόμενοι σε ειδικούς.

Η υγειονομική κρίση, η βία, η ισότητα των φύλων, η μεταναστευτική πολιτική, οι χρόνιες νόσοι, οι ψυχικές ασθένειες, ο θάνατος, οι διάφορες πολεμικές θηριωδίες του παρελθόντος, που ακόμα απασχολούν, είναι λίγα από τα χαρακτηριζόμενα ως «ευαίσθητα» θέματα που καθημερινά αναπαράγονται μέσω των ΜΜΕ και μονοπωλούν τις συζητήσεις όλων.

Το μουσείο και η τέχνη γενικότερα συμβάλλουν στην κατανόηση όλων όσα απασχολούν τον άνθρωπο αλλά και συνδράμει στην εξομάλυνση αυτών των δύσκολων θεμάτων. Συνάμα, ο ακαδημαϊκός κόσμος ερευνά πυρετωδώς και πολυεπίπεδα τον τρόπο με τον οποίο ο πολιτισμός μέσω εκθέσεων και λοιπών προγραμμάτων μπορεί να ανταπεξέλθει στον ρόλο αυτό.

Πως μπορεί το μουσείο να βοηθήσει;

Ο μέσος πολίτης φαίνεται να αδυνατεί να ξεχωρίσει τα γεγονότα και τα εξακριβωμένα στοιχεία από την παραπληροφόρηση. Μέσω των εργαλείων και του περιεχόμενου του κάθε μουσείου είναι δυνατή η παροχή ασφαλών πληροφοριών για το εκάστοτε θέμα σε έμπιστο περιβάλλον. Στην εποχή που μεσουρανούν οι «γιατροί» των κοινωνικών δικτύων αλλά και οι λοιποί ψηφιακοί «παντογνώστες» η ανάγκη για έγκυρη ενημέρωση είναι επιτακτική.

Οι πολιτιστικοί φορείς μπορούν να διενεργήσουν προγράμματα με σχηματισμό ομάδων μελέτης για τη διερεύνηση λύσεων, ομιλίες και ενημερωτικά προγράμματα για ευάλωτες κοινωνικά ομάδες. Η συνεργασία με φορείς εκπαίδευσης, κοινωνικές δομές, αλλά και συλλόγους της κοινότητας, είναι συχνά μια εποικοδομητική επιλογή, που συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων που τίθενται.

Τα κοινωνικά δίκτυα θα μπορούσαν να είναι αρωγοί τέτοιων προσπαθειών με την δημοσίευση ενημερωτικού υλικού για την παραγωγή συζητήσεων μεταξύ ειδικών και χρηστών. Επίσης, δράσεις θεραπείας μέσω της τέχνης με την σύμπραξη της κοινότητας είναι δυνατόν να επιφέρουν σημαντικά αποτελέσματα σε ασθενείς.

«Ευαίσθητα» θέματα και μουσειακή διαχείριση

Είναι σαφές πως η διενέργεια έκθεσης για τον θάνατο, την γενοκτονία των Ποντίων ή τον καρκίνο δεν είναι μια επιλογή για να «γεμίσει» το πρόγραμμα ενός φορέα. Χρειάζονται γενναίες αποφάσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του εκθεσιακού σχεδιασμού από την έρευνα, την τεκμηρίωση, τις σωστές συνεργασίες με άλλους φορείς και επαγγελματίες, μέχρι την επικοινωνιακή πολιτική που θα ακολουθήσει ο φορέας. Σε τέτοιου είδους εκθέσεις η θεωρία «αγκαλιάζει» τον άνθρωπο και την ιστορία του, ο οποίος πρέπει να εισακουστεί για να ευαισθητοποιήσει.

Υπάρχουν δύο προσεγγίσεις τις οποίες μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι σχεδιαστές μιας τέτοιας έκθεσης. Η πρώτη αφορά στην εκ του ασφαλούς τοποθέτηση και ανάδειξη ενός θέματος που εμπνέει ισορροπία χωρίς να επιθυμεί εντάσεις. Η δεύτερη είναι εκείνη που ακολουθεί την τακτική «δράση για αντίδραση» και συχνά συναντάται σε καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις και έργα τέχνης. Μέσω της υπερβολής, η τέχνη προκαλεί το αίσθημα το οποίο με τη σειρά του γεννά παραγωγικά ερωτήματα και συζητήσεις.

Διαδικασία παραγωγής εκθέματος Dimensions in Testimony για το Illinois Holocaust Museum: Ο Pinchas Gutter απαντά ερωτήσεις για τη ζωή του σε ένα ICT light stage περικυκλωμένος από κάμερες υψηλής ταχύτητας και φώτα τεχνολογίας LED. (Πηγή: wbur.org | Φωτογραφία: Paul Debevec/USC Institute for Creative Technologies)

Το ρίσκο της σωστής ανάδειξης των εκθεσιακών και κοινωνικών στόχων

Οι σχεδιαστές εκθέσεων δημιουργούν projects ως απάντηση στην αυξανόμενη αίσθηση παγκόσμιας επείγουσας ανάγκης, όσον αφορά τα «ευαίσθητα» θέματα και την ουσιαστική ανάδειξη τους. Πολλές φορές όμως ο αρχικός σχεδιασμός μπορεί να διαφέρει από το αποτέλεσμα, όπως στις εκθέσεις για την μετανάστευση, οι οποίες διενεργήθηκαν στο The Phillips Collection της Ουάσιγκτον.

Στην περίπτωση αυτή θίχτηκε το θέμα της μεταναστευτικής κρίσης, αλλά χωρίς να αποσαφηνιστούν οι αιτίες που δημιουργούν εξ’ αρχής αυτό το ανθρωπιστικό τραύμα. Πολλοί ανέφεραν, μάλιστα, πως αν αυτή είναι όλη η αλληλεγγύη που μπορούμε να αποσπάσουμε από μια μουσειακή έκθεση, είναι ένα βήμα προς τα πίσω.

Αντίθετα, η δημιουργία του διαδραστικού εκθέματος με επιζώντες του ολοκαυτώματος των Εβραίων, οι οποίοι με τη βοήθεια της τεχνολογίας παρουσιάζονται ως ολογράμματα και είναι σε θέση να κάνουν συζήτηση με τους επισκέπτες, συμβάλλει στην διατήρηση της συλλογικής μνήμης και στην εξάλειψη του ανησυχητικού κινήματος αρνητών του ολοκαυτώματος.

Επίσης, στην περίπτωση της έκθεσης-project “Living Proof Exhibit: Cancer Survivor Art” στην κοινοτική γκαλερί Mary Waterman Gildehaus, εκθέτονται έργα ασθενών με καρκίνο και επιζώντων, προβάλλοντας το πάθος, το θάρρος και το ταλέντο τους. Σκοπός της έκθεσης ήταν να χρησιμοποιηθεί η τέχνη ως τρόπος να γιορτάσουν και να προβληματιστούν για την επιβίωση. Τα έργα αυτά δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια ομαδικών και ατομικών συνεδριών θεραπείας.

Είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθούμε πως στη συγκεκριμένη θεματολογία δεν μπορούν να εφαρμοστούν λύσεις «κονσέρβα» στον εκθεσιακό σχεδιασμό. Εδώ, ο ρόλος του μουσείου, του επιμελητή, του καλλιτέχνη, του ερευνητή ελίσσεται ανάμεσα στην λογική, την επιστήμη και το συναίσθημα, με τρόπο που πρέπει να εξασφαλίσει τον ανώτερο εκθεσιακό στόχο που είναι η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και η αποδαιμονοποίηση των κοινωνικών ταμπού.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top