Επιστήμη των πολιτών και τα πλεονεκτήματα για τα μουσεία

Η μεγάλη πρόκληση του 21ου αιώνα είναι η αντιμετώπιση του κατακλυσμού των πληροφοριών, που μπορούμε πλέον να συλλέξουμε για τον κόσμο γύρω μας. Η επιστήμη των πολιτών (citizen science) είναι μια αποτελεσματική πρακτική για τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων, σχετικά με τον φυσικό κόσμο, που μπορεί να προσφέρει λύσεις σε πολλούς κλάδους, όπως σε αυτόν των μουσείων.

Προκλήσεις και ευκαιρίες της έρευνας στις συλλογές

Τα μουσεία και άλλα πολιτιστικά ιδρύματα είναι πλούσιες αποθήκες ιστορικών πληροφοριών, κυρίως μέσω αντικειμένων, εγγράφων και φυσικών δειγμάτων. Οι μουσειακές συλλογές επιτρέπουν την πρόσβαση στην έρευνα διαφόρων τομέων, όπως της ανθρωπολογίας, παλαιοντολογίας, της ιστορίας της τέχνης κλπ..

Ωστόσο, οι ερευνητές συχνά χρειάζονται φυσική πρόσβαση στις συλλογές, γεγονός που αποτελεί εμπόδιο για διεθνείς μελετητές, άτομα με αναπηρία και επαγγελματίες σε μικρότερα ιδρύματα. Φυσικές καταστροφές έχουν, επίσης, αφήσει πολλά αντικείμενα των συλλογών ευάλωτα σε απειλές.

Ένας τρόπος για να γίνουν οι συλλογές πιο προσβάσιμες είναι μέσω της ψηφιοποίησης, αλλά η τελευταία μπορεί να είναι χρονοβόρα και δαπανηρή και δεν ισοδυναμεί άμεσα με προσβασιμότητα, ιδίως εάν οι ψηφιοποιημένες συλλογές δεν είναι διαλειτουργικές. Επί του παρόντος, οι βέλτιστες πρακτικές για την ψηφιοποίηση περιλαμβάνουν τη δημιουργία βάσης δεδομένων με πληροφορίες για τα δείγματα, την απεικόνιση και γεωαναφορά των αντικειμένων της συλλογής.

Καθώς το πεδίο εφαρμογής της διευρύνεται, η πλήρης ψηφιοποίηση των μουσειακών συλλογών γίνεται μια όλο και πιο δύσκολη διαδικασία, τόσο από την άποψη του κόστους των τεχνολογικών εργαλείων για παράδειγμα. Οι υπολογιστές μπορούν να βοηθήσουν, αλλά σε πολλούς τομείς η ανθρώπινη ικανότητα αναγνώρισης προτύπων καθίσταται ανώτερη.

Η επιστήμη των πολιτών είναι μια εξαιρετική λύση για τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων σχετικά με τον φυσικό κόσμο από μέλη της κοινότητας, συνήθως στο πλαίσιο ενός συνεργατικού έργου με επαγγελματίες επιστήμονες. Τα μουσεία υποστηρίζουν άμεσα τους συμμετέχοντες με διάφορους τρόπους.

Από την παροχή πρόσβασης σε πόρους-  συλλογές δειγμάτων αναφοράς, βιβλιοθήκες, αίθουσες συνεδριάσεων και τεχνικό εξοπλισμό- μέχρι την αρχειοθέτηση προσωπικών δειγμάτων, την άμεση επιστημονική υποστήριξη, εκπαίδευση και καθοδήγηση στην αναγνώριση ειδών, την επιτόπια έρευνα και τις μεθόδους έρευνας. Η δημιουργία ευκαιριών για ερασιτέχνες και επαγγελματίες να αλληλεπιδράσουν και να μοιραστούν τις δεξιότητές τους είναι το κλειδί αυτών των δραστηριοτήτων, προς αμοιβαίο όφελος.

Η επιστήμη των πολιτών δίνει τις λύσεις

Η επιστήμη των πολιτών είναι ακόμη ένας σχετικά νέος τομέας, αλλά επειδή οι μουσειακές συλλογές είναι συχνά σημαντικά παλαιότερες, η σύζευξη των δύο μπορεί να μας επιτρέψει να θέσουμε ερωτήματα σε μια πολύ ευρύτερη χρονική κλίμακα. Η εφαρμογή συνεπών πρωτοκόλλων στις παρατηρήσεις της επιστήμης των πολιτών και στα μουσειακά δείγματα δίνει τη δυνατότητα για εξαγωγή δεδομένων υψηλής ποιότητας που μπορούν να συνδυαστούν γρήγορα, χωρίς αβεβαιότητα, με ορισμούς.

Στην επιστήμη των πολιτών τα πρωτόκολλα μπορούν να αξιοποιηθούν για δεδομένα εικόνων, επειδή συχνά αναπτύσσονται για πληροφορίες μόνο οπτικού χαρακτήρα (π.χ. παρουσία λουλουδιών σε ένα φυτό). Καθώς πολλά αντικείμενα μιας συλλογής απεικονίζονται ως μέρος της διαδικασίας ψηφιοποίησης, οι οπτικές πληροφορίες είναι συχνά ήδη διαθέσιμες και μπορούν να αναζητηθούν ως δεδομένα εισόδου.

Ειδικότερα, η επιστήμη των πολιτών είναι μια ερευνητική μέθοδος που προάγει τη συνεργασία μεταξύ επαγγελματιών και άτυπων επιστημόνων. Οι επιστήμονες-πολίτες μπορεί να περιλαμβάνουν μαθητές, επισκέπτες μουσείων, εκπαιδευτές πολιτών, εκπαιδευτικούς ή οποιοδήποτε άτομο ενδιαφέρεται να συνεισφέρει σε επιστημονικό έργο.

Ταυτόχρονα, οι επιστήμονες-πολίτες συμμετέχοντας σε αντίστοιχα προγράμματα μπορούν εύκολα να μεταβούν στην ψηφιακή διεπαφή και το αντίστροφο, επιτρέποντας αμοιβαία επωφελείς συνεργασίες. Επίσης, όταν οι πολίτες δε μπορούν να κάνουν επιτόπιες ή προσωπικές παρατηρήσεις, οι ψηφιακές ευκαιρίες συμμετοχής επιτρέπουν τη συνέχιση της συνεργασίας με τον παρατηρητή.

Επιτρέπει, επίσης, στα μουσεία να αλληλεπιδρούν συνεχώς ψηφιακά με χρήστες. Τέλος, τα προγράμματα και τα πρωτόκολλα της επιστήμης των πολιτών δίνουν συχνά έμφαση στην εκπαίδευση και την εμπλοκή, πράγμα που σημαίνει ότι συχνά υπάρχουν προϋπάρχοντα εργαλεία που μπορούν να τροποποιηθούν για χρήση σε επίσημα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, όπως σχολεία και πανεπιστήμια, και σε ανεπίσημα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, όπως μουσεία και βιβλιοθήκες.

Πηγή: Filippo Peisino/ Pexels

Πώς εμπλέκονται τα μουσεία και πλεονεκτήματα

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, τα προγράμματα επιστήμης των πολιτών έχουν αυξηθεί ραγδαία και σημαντικά τόσο σε αριθμό όσο και σε ποικιλομορφία, με ένα ευρύ φάσμα τύπων έργων και συνεργασιών να αναπτύσσονται παράλληλα με αυτές τις πιο παραδοσιακές δραστηριότητες. Εν μέρει, η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζει την ευρύτερη επέκταση της παγκόσμιας επιστήμης των πολιτών μέσω της τεχνολογίας.

Κρίσιμα, όμως, επαναφέρει και τους δύο συνεργατικούς και κοινούς στόχους των μουσείων και της επιστήμης των πολιτών: τη δημιουργία επιστημονικής κατανόησης και την εκπαίδευση.

Πολλά μουσεία έχουν πρόσφατα αναλάβει τον συνεχή, και σε ορισμένες περιπτώσεις αρκετά βαθύ, μετασχηματισμό της οργάνωσης των βασικών λειτουργιών τους και των τρόπων με τους οποίους αλληλεπιδρούν με τους επισκέπτες και τις τοπικές κοινότητες. Παράλληλα με τους παραδοσιακούς ρόλους τους, δηλαδή τη διατήρηση και την παροχή πρόσβασης στις συλλογές δειγμάτων, τα μουσεία επιδιώκουν ολοένα και περισσότερο την ενεργό συμμετοχή του κοινού σε έργα που αποσκοπούν στην κατανόηση του φυσικού κόσμου.

Έχουν επεκτείνει και διαφοροποιήσει το έργο τους που αφορά το κοινό, ώστε να περιλαμβάνει την ανάπτυξη νέων εκπαιδευτικών προσεγγίσεων και εργαλείων που επιδιώκουν να εμπλέξουν ευρύτερα κοινωνικά στρώματα με την επιστήμη της φυσικής ιστορίας.

Ειδικότερα, τα μουσεία -και ιδίως τα εθνικά- καθοδηγούνται όλο και περισσότερο από την ανάγκη να μεγιστοποιήσουν τη δημόσια αξία και τον αντίκτυπό τους σε ολόκληρη την κοινωνία και σε μεγάλες γεωγραφικές περιοχές. Αυτό περιλαμβάνει την προσέγγιση και εμπλοκή μη παραδοσιακών ακροατηρίων και ανθρώπων που δε μπορούν φυσικά να επισκεφθούν το ίδιο το μουσείο.

Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη σημασία της ενεργού εμπλοκής της ευρύτερης κοινωνίας σε σχέση με τις βασικές προκλήσεις της βιοποικιλότητας της εποχής μας. Από την κατανόηση των επιπτώσεων της περιβαλλοντικής αλλαγής, την ευαισθητοποίηση και τη γνώση του κρίσιμου ρόλου που διαδραματίζει η φύση στην κοινωνία, μέχρι την ανάπτυξη αποτελεσματικών πρακτικών διατήρησης.

Πλεονεκτήματα για τους εμπλεκόμενους

Η επιστήμη των πολιτών επιτρέπει την ουσιαστική εμπλοκή στην επιστημονική διαδικασία σε άτομα που συχνά αποκλείονται από την ακαδημαϊκή έρευνα. Η επιστήμη των πολιτών εξαπλώνεται γρήγορα στις φυσικές επιστήμες με έναν αυξανόμενο αριθμό έργων να ασχολούνται με ερευνητικά ερωτήματα στις κοινωνικές και πολιτιστικές επιστήμες.

Πέρα από τα ερευνητικά οφέλη, η επιστήμη των πολιτών στους τομείς των φυσικών επιστημών μπορεί να ενθαρρύνει πολιτικές δράσεις, όπως οι περιβαλλοντικές δραστηριότητες, ενώ παράλληλα βελτιώνει τον επιστημονικό και ψηφιακό αλφαβητισμό, την κατανόηση της επιστήμης από το κοινό και την επιστημονική δέσμευση μεταξύ των επιστημόνων πολιτών.

Οι περισσότεροι επιστήμονες-πολίτες παρακινούνται να συμμετάσχουν από την επιθυμία να συμβάλουν στην επιστημονική ανακάλυψη. Η συμμετοχή σε έργα επιστήμης των πολιτών δίνει τη δυνατότητα στα άτομα να ενταχθούν σε μια κοινότητα ανθρώπων με διαφορετικές ειδικότητες, που συμμετέχουν στο έργο τους, να μάθουν περισσότερα για την επιστήμη με την οποία ασχολούνται και να συμβάλουν ουσιαστικά στην επιστημονική έρευνα.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top