Μπορούν τα μουσεία να παραμένουν ουδέτερα σε έναν πολιτικά ασταθή κόσμο;

Οι επιμελητές και διευθυντές μπορούν να κάνουν σημαντικές πολιτικές κινήσεις, αλλά χρειάζονται γενναία συμβούλια και κυβερνήσεις για να τους υποστηρίξουν. Πώς μπορούν τα μουσεία να προσφέρουν πολιτιστική ηγεσία με πολιτικό σθένος στον σημερινό όλο και πιο ασταθή κόσμο;

Η πολιτική αστάθεια και αναταραχή αναδεικνύεται ως πρόκληση υψίστης σημασίας για την ηγεσία του σύγχρονου μουσείου. Οι κοινωνικές προκλήσεις και τα αυξανόμενα δραματικά γεγονότα μπορούν είτε να αποσταθεροποιήσουν τους ηγέτες είτε να τους ωθήσουν να χαράξουν νέα πορεία στη διαχείριση τέτοιων θεμάτων.

Η (δια)τήρηση μιας λανθασμένης πολιτικής στάσης

Πολλά από τα αγαπημένα μουσεία τέχνης της Δύσης ξεκίνησαν ως ιδιωτικές συλλογές. Αυτός ήταν ένας τρόπος για τις βασιλικές και πλούσιες οικογένειες να προβάλλουν το καλό γούστο, τον πλούτο και τη δύναμή τους.

Το Uffizi στη Φλωρεντία, στην πρώτη του μορφή, ήταν μια ιδιωτική γκαλερί που ιδρύθηκε το 1581, για να εκθέσει τη συλλογή της οικογένειας των Μεδίκων. Λίγο αργότερα εμφανίζονται οι καμπίνες περιέργειας, που παρουσίαζαν αυθεντικά δείγματα «πρωτόγονων» πολιτισμών, ανθρώπους, που είχαν «συλλεχθεί» από τις αποικίες.

Οι αποικιοκράτες τοποθέτησαν τη δυτική κοινωνία στην κορυφή του πολιτισμού θεωρώντας άλλες χώρες, λαούς και πολιτισμούς ως κατώτερους και ως εκ τούτου εκμεταλλεύσιμους. Τα σημερινά μουσεία αναπτύχθηκαν σε αυτό το περιβάλλον.

Σε μεγάλο βαθμό λευκοί, πλούσιοι άνθρωποι επέλεξαν ποιά αντικείμενα να συμπεριλάβουν και συνεχίζουν να το κάνουν σήμερα, ως μέλη του διοικητικού συμβουλίου και του προσωπικού πολιτιστικών ιδρυμάτων. Γι’ αυτό τον λόγο, τα μουσεία παρουσιάζουν τόσο συχνά αντικείμενα από συγκεκριμένους πολιτισμούς, ως ιστορικά ή εθνογραφικά αντικείμενα, παρά ως έργα τέχνης.

Η ηγεσία των μουσείων ως μοχλός πολιτικής αλλαγής

Τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη, τα μουσεία κατατάσσονται, εδώ και πολύ καιρό, ως πιο αξιόπιστα από οποιοδήποτε κρατικό ίδρυμα. Η διατήρηση της εμπιστοσύνης των επισκεπτών σε αυτόν τον άστατο, αβέβαιο και διφορούμενο κόσμο σίγουρα δεν είναι εύκολη.

Οι μάχες που δίνονται παγκοσμίως στο όνομα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καλούν τα μουσεία να λάβουν ενεργή στάση προς μια δίκαιη πρόοδο της κοινωνίας των πολιτών. Η διατήρηση ουδετερότητας των πολιτιστικών ιδρυμάτων απέναντι στον αποκλεισμό και τις διακρίσεις θα έθετε σε κίνδυνο τη συνάφεια τους με τις κοινότητες. Η πραγματικότητα είναι όμως πως τα περισσότερα μουσεία είναι ανεπαρκώς εξοπλισμένα για να προσφέρουν ηθική ηγεσία.

Αν και σε ορισμένα ζητήματα, η μουσειακή κοινότητα έχει ενωθεί για τη διατήρηση μιας υπερασπιστικής στάσης, όπως στον πόλεμο στην Ουκρανία ή τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ, οι διευθυντές δε μπόρεσαν να πάρουν μια αντίστοιχη θέση, για παράδειγμα, για τα δεινά του λαού των Ουιγούρων στην Κίνα.

Αυτό οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην πίεση που τους ασκείται να τηρήσουν μια κατάσταση ουδετερότητας. Οι ιδιώτες δωρητές δεν επιθυμούν τα μουσεία να είναι κέντρα ηθικής ηγεσίας.

Αντιθέτως, επιβραβεύονται για τα πλήθη επισκεπτών, τα υγιή περιθώρια κέρδους ή τις ανακοινώσεις στον Τύπο και τα κοινωνικά δίκτυα. Χωρίς αυτό να θεωρείται πως ευτελίζει τον ρόλο των επαγγελματιών μουσείων, σίγουρα όμως δεν τον εξιδανικεύει.

Επομένως, εάν ένα μουσείο επιδιώκει να παραμείνει αμέτοχο σε αυτά τα ζητήματα, τότε αυτό από μόνο του είναι μια ενεργή στάση. Οι υπεύθυνοι των μουσείων πρέπει να γνωρίζουν πως αν επιλέξουν να αγνοήσουν αυτά τα γεγονότα, τότε θεωρείται πως «εναντιώνονται» στην κοινή γνώμη.

Επιστροφές μουσειακών εκθεμάτων: Μια συμβολικά πολιτική κίνηση

Τα μουσειακά εκθέματα διαμορφώνουν πολιτιστικές παραδοχές και πολιτικές αξίες. Παράλληλα, τα ιδρύματα αυτά, συχνά, αποτελούν όργανα συμβολικής πολιτικής και εκφράζουν τις ιδεολογικές τάσεις και αντιφάσεις της σύγχρονης εποχής.

Μέχρι πρόσφατα, τα μουσεία απέφευγαν την ανάμειξη σε σοβαρά πολιτικά θέματα. Την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, υπήρξε μια σειρά από ασυνήθιστα σκληρές συζητήσεις σχετικά με τις κοινωνικές, πολιτικές και ηθικές προεκτάσεις των πολιτιστικών εκθέσεων. Έτσι, η διασταύρωση του πολιτισμού, της πολιτικής και της τεχνολογίας στα μουσεία ενισχύουν τους λεγόμενους «πολιτιστικούς πολέμους».

Πλέον, οι επιστροφές αντικειμένων, τα οποία είτε έχουν κλαπεί από χώρες είτε έχουν βρεθεί παράνομα στα χέρια των μουσείων πληθαίνουν. Παρατηρείται έτσι μια προσπάθεια αποκατάστασης της «αλήθειας». Στο ίδιο πνεύμα ελπίζει και η Ελλάδα για το θέμα των Ελγινείων μαρμάρων, αλλά και πολλών ακόμα έργων που βρίσκονται σε διάφορες χώρες του κόσμου.

Για την επίτευξη όλων αυτών των επιστροφών χρειάστηκαν φορείς και άτομα, με επιρροή στην κοινή γνώμη, οι οποίοι προτίμησαν μια δημόσια πολιτική στάση. Η δημιουργία πραγματικά δημοκρατικών χώρων απαιτεί επαναβαθμονόμηση της ισορροπίας δυνάμεων.

Πολλοί εργαζόμενοι στα μουσεία έχουν ήδη ξεκινήσει μέσα από εκθέσεις να προβάλλουν τις θέσεις τους. Ωστόσο, όπως σημειώθηκε, θα απαιτηθούν γενναία συμβούλια που θα ενθαρρύνουν και θα υποστηρίξουν ανάλογες τακτικές.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top