Μπορεί ένα μουσείο να φέρει την Άνοιξη;

Πολλοί άνθρωποι αναζητούν τρόπους να αποκτήσουν μια καλύτερη ποιότητα ζωής, να βελτιώσουν τη ψυχική τους υγεία και ευημερία μέσα από ποικίλες προσεγγίσεις. Τι είναι όμως η ευημερία (well-being) και πως συνδέεται με τα μουσεία;

Ποιά είναι η έννοια της ευημερίας;

Καθώς οι κοινωνίες εξελίσσονται, οι ρυθμοί ζωής γίνονται πιο γρήγοροι και οι απαιτήσεις μεγαλώνουν. Οι άνθρωποι αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότερους ρόλους για να ανταποκριθούν στις διαφορετικές συνθήκες και ενώ το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, παρατηρείται αναντιστοιχία με την καλή ψυχική υγεία και ευημερία. Tι είναι όμως η ευημερία και πως αποκτάται; Παρά την πολυπλοκότητα του όρου, ένας συμπεριληπτικός ορισμός της ευημερίας είναι αυτός που δόθηκε από τους Tziraki-Segal et al., το 2019:

το σύνολο των σωματικών, ψυχολογικών, κοινωνικών, οικονομικών, γεωγραφικών και πολιτιστικών παραγόντων που ασκούν έντονη επίδραση στη ζωή και την υγεία και δεν αναφέρεται μόνο στην απουσία κάποιας ασθένειας.

Πολιτιστικό well-being

Σε μια προσπάθεια εύρεσης των στοιχείων εκείνων που ενδυναμώνουν πνευματικά και συναισθηματικά τους ανθρώπους, με αποτέλεσμα να τους προκαλούν ευχαρίστηση και ψυχική ανάταση, μελετήθηκε το πολιτιστικό well-being. Η συμμετοχή, δηλαδή, των ανθρώπων σε δημιουργικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες, η συν-δημιουργία με άλλους, η ελευθερία να διατηρούν, να ερμηνεύουν και εκφράζουν τις τέχνες, την ιστορία, την πολιτιστική κληρονομιά και τις παραδόσεις, αλλά και να εκφράζονται μέσα από αυτά.

Η δυνατότητα, ακόμα, να λαμβάνουν ευχαρίστηση μέσα από την παρατήρηση της κοινωνίας και των συμμετοχικών δράσεων που υλοποιεί. Οι κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονται και οι πολιτιστικές δράσεις που λαμβάνουν χώρα προάγουν την αλληλεπίδραση των συμμετεχόντων, την επικοινωνία και τη συνεργασία, μέσα από τα οποία τα άτομα δύνανται να αναπτύξουν δεξιότητες, να εκφραστούν, να δημιουργήσουν και να ανακαλύψουν νέες ευκαιρίες.

Δημιουργική σύνδεση με το μουσείο και τις συλλογές

Ο ρόλος των μουσείων στην προαγωγή της ψυχικής υγείας καθίσταται καίριος. Οι πολιτιστικοί φορείς διοργανώνοντας δράσεις και προγράμματα προσφέρουν νέες εμπειρίες, αναβαθμίζουν τις παροχές τους και απευθύνονται σε διευρυμένες ομάδες κοινού, δίνοντάς τους την ευκαιρία για στιγμές ευχαρίστησης.

Η υποστήριξη συμμετοχικών δράσεων και η συνεργασία δε με φορείς και επαγγελματίες από άλλους κλάδους καθιστούν το μουσείο ένα ίδρυμα, που αντιλαμβάνεται και ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας, δημιουργώντας διαύλους επικοινωνίας και αίροντας τα εμπόδια που περιθωριοποιούν άτομα και κοινωνικές ομάδες. Αυτή η ενσωμάτωση και ασφάλεια που προσφέρει μπορεί να οδηγήσει στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ανθρώπων.

Κοινωνικοποίηση

Η κοινωνικοποίηση συνδέεται άμεσα με την ευημερία. Έτσι, οι διαπροσωπικές σχέσεις που διαμορφώνονται με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες και το προσωπικό του μουσείου κατά τη διάρκεια προγραμμάτων είναι, επίσης, σημαντικές για τα άτομα, συνθέτοντας μια συνολική εμπειρία πνευματικής και συναισθηματικής ενεργοποίησης και αποδοχής του εαυτού, που οδηγεί στην αντιμετώπιση των δυσκολιών. Μια διαδικασία που προσφέρει επίγνωση, αλλά και ενδυνάμωση, συμβάλλοντας στην ευημερία και υποστηρίζοντας μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

Τα μουσεία, τόσο μέσα από τις συλλογές τους όσο και με ειδικά διαμορφωμένα προγράμματα, γίνονται το μέσο για τη συναισθηματική εκδήλωση και ανάσυρση αναμνήσεων και σκέψεων που λειτουργούν θεραπευτικά στα άτομα. Ο καθένας λαμβάνει διαφορετικά ερεθίσματα, τα ερμηνεύει με το δικό του τρόπο και τα εκφράζει με τα εργαλεία που ο ίδιος επιλέγει.

Έτσι, καταφέρνει να ξεπεράσει αρνητικά συναισθήματα και να αναπτύξει νέα θεώρηση των πραγμάτων, να «ανοιχτεί» σε νέες προκλήσεις και να αντιμετωπίσει με θάρρος τη ζωή.

Ο χώρος του μουσείου

Τα μουσεία παρ’ ότι, ως επί το πλείστον εκμεταλλεύονται τον εσωτερικό τους χώρο, ο εξωτερικός μπορεί να προσφέρει εξίσου σημαντικά οφέλη. Διαλογισμός σε σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος ή ασκήσεις yoga στον προαύλιο χώρο αποτελούν ενδεικτικές δράσεις που μπορεί να υλοποιήσει ένα πολιτιστικό ίδρυμα.

Ο συνδυασμός της φύσης ή της ενέργειας του χώρου με τις ειδικές γυμναστικές και χαλαρωτικές κινήσεις μπορεί να προσφέρει ευεξία και να ενεργοποιήσει το σώμα και το πνεύμα. Η ιστορικότητα του εκάστοτε χώρου και η συνολική εμπειρία προσφέρει σύνδεση μεταξύ του μουσείου και του ψυχισμού του ατόμου. Η τοποθεσία αποτελεί σημαντικό αρωγό στη βαθύτερη επαφή με τις σκέψεις και τα συναισθήματα, αφού αυτό που πρεσβεύει, για παράδειγμα το μουσείο, είναι ένα σύνολο συμβολισμών και νοημάτων.

Θα μπορούσε η επίσκεψη σε ένα μουσείο να είναι θεραπευτική;

Η τέχνη χρησιμοποιείται εδώ και αρκετές δεκαετίες από τους ψυχοθεραπευτές ως εργαλείο για υποβοήθηση του ασθενούς, ώστε να εκφράσει τις μύχιες σκέψεις του και να εξωτερικεύσει τα συναισθήματά του. Η εφαρμογή της εικαστικής θεραπείας σε μουσεία έχει δώσει μεγαλύτερη προοπτική σε αυτή την πρακτική ακόμα και σε περιπτώσεις ψυχικών ασθενειών με σύνθετη και δύσκολη θεραπεία. Σε συγκεκριμένες ομάδες στόχους που χρήζουν θεραπευτικής υποστήριξης το μουσείο μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στη βελτίωση της ευημερίας.

Αλλά και σε άτομα μη διαγνωσμένα με κάποια ψυχική διαταραχή, δίνεται η δυνατότητα για πολλαπλά οφέλη. Μέσα από τη συμμετοχή σε εργαστήρια και δράσεις που βασίζονται στις συλλογές και τα μουσειακά αντικείμενα, αναπτύσσεται η επικοινωνία και η συνεργασία. Η σύνδεση με ένα αντικείμενο ή έργο τέχνης μπορεί να τονώσει την αυτοπεποίθηση και να μειώσει το αίσθημα της απομόνωσης. Ακόμα, η δημιουργική ενασχόληση στο μουσείο ενεργοποιεί τα συναισθήματα και δίνει την ευκαιρία για εξωτερίκευση των σκέψεων.

Πηγή: Art Fund, 2018

Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Αγγλία το 2018 σε 2,521 άτομα αναφορικά με το άγχος και το στρες, το δείγμα ρωτήθηκε με ποιους τρόπους αντιμετωπίζει αυτά τα συναισθήματα. Μεγάλο ενδιαφέρον έχει πως, ενώ το 63% αποκρίθηκαν πως χαλαρώνουν και ηρεμούν με μια επίσκεψη σε μουσείο ή γκαλερί, μόλις το 6% τα επισκέπτεται μηνιαία.

Το μουσείο ως μοχλός αλλαγής

Όπως φαίνεται από διάφορες έρευνες, όπως η παραπάνω, η επίσκεψη σε ένα μουσείο μπορεί να προκαλέσει θετικά συναισθήματα και να κατευνάσει το άγχος και το στρες σε ανθρώπους που το χρειάζονται. Οι προοπτικές που επιδεικνύει αφορούν σε διαφορετικές ομάδες κοινού. Η πανδημία άλλωστε έχει φέρει στην επιφάνεια ή έχει δημιουργήσει από ανάμεικτα έως αρνητικά συναισθήματα, τα οποία χρειάζεται να εξωτερικευτούν, να ερμηνευτούν και να απομακρυνθούν ενδεχομένως.

Στη μετά- Covid εποχή, που παραμένει ευμετάβλητη και ασταθής, τα μουσεία μπορούν να αποτελούν το κατάλληλο περιβάλλον για υποστήριξη των κοινοτήτων τους και προώθηση της αλλαγής.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top