Άυλη πολιτιστική κληρονομιά και η επιμέλειά της

Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά χαρακτηρίζεται ως «οτιδήποτε έχει κατασκευαστεί με ανθρώπινη τέχνη και δεξιοτεχνία», ενώ εκφράζεται μέσω πολιτιστικών εκδηλώσεων. Συλλέγεται σε διάφορες μορφές, συμπεριλαμβανομένων των χειρόγραφων σημειώσεων, των φωτογραφιών και προφορικών αφηγήσεων, και είναι εξίσου ουσιαστική όσο και ο υλικός πολιτισμός για την επιμέλεια.

Άυλη πολιτιστική κληρονομιά και η Σύμβαση της UNESCO

Η Σύμβαση για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (UNESCO, 2003) ορίζει την άυλη πολιτιστική κληρονομιά (ΑΠΚ) ως: τις πρακτικές, τις παραστάσεις, τις εκφράσεις, καθώς και τις γνώσεις και δεξιότητες, που οι κοινότητες, οι ομάδες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα άτομα αναγνωρίζουν ως μέρος της πολιτιστικής τους κληρονομιάς. Αφορά κυρίως στους ακόλουθους τομείς:

  • Παραστατικές τέχνες (όπως η παραδοσιακή μουσική, ο χορός και το θέατρο).
  • Προφορικές παραδόσεις και εκφράσεις, συμπεριλαμβανομένης της γλώσσας ως μέσο διάδοσης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
  • Κοινωνικές πρακτικές, τελετουργίες και εορταστικές εκδηλώσεις.
  • Γνώσεις και πρακτικές σχετικά με τη φύση και το σύμπαν (όπως παραδοσιακές θεραπευτικές μέθοδοι, γνώσεις για την τοπική πανίδα και χλωρίδα).
  • Παραδοσιακές δεξιοτεχνίες.

Η Σύμβαση ορίζει πως η άυλη πολιτιστική κληρονομιά μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, αναδημιουργείται διαρκώς από κοινότητες και ομάδες, μέσα από την αλληλεπίδρασή τους με τη φύση και την ιστορία τους. Ακόμα, παρέχει στις κοινότητες ή τις ομάδες μια αίσθηση ταυτότητας και συνέχειας, προωθεί τη δημιουργικότητα, συμβαδίζοντας με τις διεθνείς κατευθυντήριες για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η προστασία και προώθησή της είναι κρίσιμη, καθώς μέσα από την αποδοχή της πολιτισμικής πολυμορφίας, επιτυγχάνεται ο αμοιβαίος σεβασμός και η βιώσιμη ανάπτυξη των κοινωνιών.

Επιμελητικές προσεγγίσεις και πρακτικές

Η επιμέλεια της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς παρουσιάζει προκλήσεις για τον επαγγελματία, λόγω του μεγάλου φάσματος πολιτιστικών στοιχείων στα οποία αναφέρεται. Είναι σαφές ότι η επιμελητική ευθύνη πρέπει να καθιερώσει κάποια όρια εντός αυτού του φάσματος, επιλέγοντας διακριτούς τομείς εξειδίκευσης ή τουλάχιστον, συγκεκριμένα έργα στα οποία ο επιμελητής μπορεί να επικεντρωθεί για ορισμένο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο, κάποια στοιχεία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς είναι αλληλένδετα και μερικά από αυτά άρρηκτα. Το τραγούδι και η ιστορία, για παράδειγμα,  εκφράζονται μόνο μέσω της γλώσσας, ενώ πτυχές της τελετουργίας ή της γιορτής μπορεί να βασίζονται στην προφορική παράδοση.

Ακόμα, η επιμελητική προσέγγιση που ακολουθείται από έναν Γλωσσολόγο ίσως διαφέρει σημαντικά από εκείνη ενός Εθνολόγου. Όποια από τις δύο ειδικότητες, όμως, και αν διαθέτει ο εκάστοτε επιμελητής της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, οφείλει να χρησιμοποιεί τα κατάλληλα επιστημονικά εργαλεία, για να διασφαλίζει ότι αναλύεται σφαιρικά και διατηρείται.

Πηγή: Aditya Wardhana/ Unsplash

Αν και η προφορική ιστορία, ένα στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, μπορεί να παρέχει σημαντική επικουρική τεκμηρίωση για τα υλικά αντικείμενα  στις μουσειακές συλλογές, η δραστηριότητα της επιμέλειας είναι ακριβώς η ίδια με εκείνη του υλικού πολιτισμού, των αντικειμένων, των πραγμάτων. Περιλαμβάνει τη συλλογή, την περιγραφή, την ταξινόμηση, την έρευνα, την ερμηνεία και την έκθεση.

Ενώ υπάρχουν προφανείς διαφορές μεταξύ άυλων και υλικών πολιτιστικών στοιχείων, οι αρμοδιότητες είναι παράλληλες. Για παράδειγμα, η επιμέλεια κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων δεν έχει τις ίδιες ιδιαιτερότητές με του ξύλου, αφού απαιτούν διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες, όσον αφορά την αποθήκευση και την έκθεση.

Το βασικότερο στοιχείο στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι ότι στο επίκεντρο βρίσκονται πάντα οι άνθρωποι, οι κάτοχοι και οι αναδημιουργοί του πολιτιστικού αντικειμένου και της πρακτικής. Ο ρόλος του επιμελητή είναι να εντοπίζει, να διατηρεί και να ενεργεί ως αρωγός προς αυτά τα στοιχεία, στο πλαίσιο του σεβασμού του ίδιου του πολιτισμού και των ανθρώπων μέσω των οποίων εκφράζoνται.

Ο ρόλος των μουσείων στη διαχείριση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς

Τα στοιχεία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελούν πολύτιμα εργαλεία για την ερμηνεία ή την επανερμηνεία των απτών αντικειμένων στις συλλογές των μουσείων. Η ΑΠΚ αποτελεί το πλαίσιο, μέσα στο οποίο παρουσιάζονται τα υλικά αντικείμενα, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη και τους κοινωνικούς και ιστορικούς λόγους για τη δημιουργία τους.

Ως θεματοφύλακες αυτής της γνώσης και των συλλογών, τα μουσεία οφείλουν να μάθουν πώς να υποστηρίζουν την ανακατασκευή των ιστοριών και πώς να αναβιώνουν τραγούδια ή χορούς που συνδέονται με αντικείμενα. Ακόμα, πρέπει να επεκτείνονται σε νέους τρόπους τεκμηρίωσης, κατανόησης και παρουσίασης του πλαισίου που σχετίζεται με τα τρέχοντα συστήματα καταλογογράφησης και ανάκτησης πληροφοριών.

Συνεπώς, είναι σημαντικό να επανεξετάζεται η κατηγοριοποίηση των αντικειμένων και πρακτικών με τρόπους που επιτρέπουν τη χρήση πολλαπλών συστημάτων γνώσης και προτεραιότητες. Στη διαδικασία αυτή συμπεριλαμβάνεται και η επεξεργασία πολιτισμικά ευαίσθητων και προστατευμένων πληροφοριών.

Η επιμέλεια της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς συνεπάγεται ευθύνη να διασφαλιστεί ότι οι απειλούμενες προς εξαφάνιση πτυχές της θα ανθίσουν εκ νέου. Έτσι, οι επόμενες γενιές μπορούν να έχουν πρόσβαση, όχι μόνο στον τυπωμένο λόγο, αλλά και σε πραγματικές ηχογραφημένες παραστάσεις, που παρέχουν στοιχεία για το ίδιο το αφηγηματικό περιεχόμενο, αλλά και για το ατομικό στυλ των παραδοσιακών αφηγητών που μοιράστηκαν τις ιστορίες τους.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top