2021: Τι μας έμαθε η χρονιά που πέρασε

Αποχαιρετώντας το 2021, μια χρονιά με συνταρακτικά γεγονότα, που κλόνισαν την ανθρωπότητα και επέδρασαν καταλυτικά στις κοινωνίες, τα μουσεία προσπαθούν να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους, σε ένα περιβάλλον που παραμένει μεταβαλλόμενο.

Ο πολιτιστικός κλάδος δοκιμάστηκε κατά τη διάρκεια της Covid-19, όμως μέσα από το σκοτάδι αναδύθηκαν ιδέες και καινοτομίες. Η προσαρμογή σε μια τεχνολογικά αναβαθμισμένη πραγματικότητα δεν είναι το μόνο που απασχόλησε τα μουσεία, αφού η συμπερίληψη διευρυμένων ομάδων κοινού και προστασία του περιβάλλοντος βρίσκονται ανάμεσά τους.

Ο μετασχηματισμός του ρόλου επιμελητή

Οι επιμελητές διαχρονικά αναλάμβαναν την ευθύνη της ανάδειξης της πολιτισμικής κληρονομιάς και τρόπους να επικοινωνήσουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της. Μέσα στην πάροδο των χρόνων, όμως, οι προσδοκίες του κοινού άλλαξαν και ο επιμελητής του 21ου αιώνα χρειάστηκε να προσαρμοστεί, ενσωματώνοντας τη δημιουργική σκέψη στη μουσειακή πρακτική και αποκτώντας ανταγωνιστικές δεξιότητες, για να ανταπεξέλθει στο ρόλο του.

Τα ίδια τα μουσεία, προσαρμοζόμενα στα δεδομένα, συνήψαν στρατηγικές συνεργασίες, αξιοποιώντας την πολιτιστική πνευματική ιδιοκτησία (Cultural Intellectual Property) αξίας εκατομμυρίων δολαρίων που έχουν στην κατοχή τους.

Ακόμα, συνέχισαν να συμπράττουν με οργανισμούς και φορείς ανά τον κόσμο, προκειμένου να προσφέρουν ευκαιρίες σε επιμελητές και καλλιτέχνες μέσα από τα (ψηφιακά) προγράμματα φιλοξενίας.

Διάδραση, εξατομίκευση και εμπλοκή

Με γνώμονα τόσο το κοινό όσο και το ανθρώπινο δυναμικό τους, τα μουσεία δημιουργούν πλέον εξατομικευμένες και διαδραστικές εμπειρίες για ενήλικες και παιδιά. Προσφέρουν ευκαιρίες συνδημιουργίας, ενώ καθίστανται εξωστρεφή, αναγνωρίζοντας τα οφέλη για τα ίδια και τις ομάδες-στόχους τους.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ειδικότερα, ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν νέα εργαλεία και να αποκτούν ψηφιακή παρουσία. Από την τεχνολογία Blockchain και τα NFTs, μέχρι την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στη δημιουργία έργων, την ανακατασκευή έργων τέχνης και την ενίσχυση της εμπλοκής επισκεπτών, τα μουσεία πλέον εισέρχονται δυναμικά στο νέο αυτό τοπίο.

Στο επίκεντρο των μουσειακών προγραμμάτων τοποθετείται το κοινό και οι επιθυμίες του, αναπτύσσοντας πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην ενεργό εμπλοκή του, στην αλληλεπίδραση με τα εκθέματα και τη σύνδεση με το ίδρυμα. Εμπειρίες XR (επαυξημένη, εικονική, μεικτή κλπ.) βασίζονται όλο και περισσότερο στους επισκέπτες που χρησιμοποιούν ακόμα και τις δικές τους συσκευές (BYOD).

Την ίδια στιγμή, πολιτιστικά ιδρύματα πρωτοπορούν, δημιουργώντας βιντεοπαιχνίδια για να εξερευνήσουν νέους τρόπους αλληλεπίδρασης με το κοινό και αφήγησης ιστοριών γύρω από τις συλλογές τους.

Το 2022 ωθεί τα μουσεία σε επανεκκίνηση, ανανέωση και επανασύνδεση με τους ανθρώπους, διότι το πνεύμα και η δημιουργία δεν περιορίζονται και δε χαλιναγωγούνται. | Πηγή: Florian Wehde

Διεύρυνση της προσβασιμότητας και συμπερίληψη

Παρά το γεγονός πως οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης δεν αποτελούν κάτι νέο, διαπιστώνεται πως όλο και περισσότερα μουσεία κινούνται προς την επίτευξή  τους. Μάλιστα, τα ίδια τα ιδρύματα μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο, όχι μόνο στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά  και στην προαγωγή της ισότητας, της δημοκρατίας και της ανάδειξης της πολυπολιτισμικότητας, με εκθέσεις να αποτελούν «δήλωση» για τη διασφάλιση των παραπάνω.

Τα αρχικά DEAI (Diversity, Equity, Accessibility, Inclusion) αναφέρονται όλο και συχνότερα σε συνδυασμό με τα μουσεία. Αφορούν στην πρακτική της διασφάλισης των ίσων ευκαιριών σχετικά με τη διαφορετικότητα και την ισότητα. Επίσης, η διεύρυνση των επιλογών προσβασιμότητας , συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας προγραμμάτων για άτομα στο φάσμα του αυτισμού , με την εξατομικευμένη ηχητική ξενάγηση, αλλά και με έργα τέχνης που ζωντανεύουν μέσα από τις αισθήσεις, αποτελεί ένα ακόμα βήμα προς την καθολική συμπερίληψη των διαφορετικών ομάδων κοινού.

Καλωσορίζοντας ομάδες-στόχους που δεν ανήκαν παραδοσιακά στο κοινό τους, τα μουσεία εμπλέκουν τα μέλη της κοινότητας. Ο ρόλος τους δεν είναι απλώς ενημερωτικός, αλλά καθίσταται θεραπευτικός , όπως δείχνουν προγράμματα κοινωνικής συνταγογράφησης, που έχουν υλοποιηθεί σε άτομα με ψυχικές και νοητικές διαταραχές.

Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον

Το 2021 ήταν μια χρονιά διδακτική. Οι στιγμές κρίσης αυξάνουν την ευπάθεια των ήδη περιθωριοποιημένων ομάδων και φέρνουν στην επιφάνεια προκλήσεις που συχνά έχουν τις ρίζες τους σε  χρόνιες κοινωνικές παθογένειες.

Παρά την πρόοδο στην προώθηση της ισότητας των φύλων και την προσοχή που προκλήθηκε από το κίνημα #MeToo, τα εμπόδια στις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες είναι πολυάριθμα και περιλαμβάνουν άνιση πρόσβαση σε αξιοπρεπή απασχόληση, δίκαιη αμοιβή και ηγετικές θέσεις. Παράλληλα, μύθοι και αλήθειες για τον πολιτιστικό κλάδο αναδείχθηκαν, αφού λόγω της πανδημίας οι υπάλληλοι των μουσείων ήταν από τους πρώτους που τέθηκαν σε αναστολή ή απολύθηκαν.

Το ανασφαλές παρόν και το αβέβαιο μέλλον έστρεψαν το βλέμμα στο παρελθόν. Σε μια εποχή που οι ταυτότητες αναπροσδιορίζονται, αναδύονται εθνικά και κοινωνικά ζητήματα, που έχουν τις ρίζες τους σε ένα ευαίσθητο παρελθόν. Ωστόσο, τα ιδρύματα μπορούν να απελευθερωθούν από  αυτό, με την ανάδειξη των ποικίλων αφηγήσεων που αφορούν στα εκθέματά τους.

Το 2022 ωθεί τα μουσεία σε επανεκκίνηση, ανανέωση και επανασύνδεση με τους ανθρώπους, διότι το πνεύμα και η δημιουργία δεν περιορίζονται και δε χαλιναγωγούνται.

Αφήστε ένα σχόλιο...

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Scroll to Top